Droogte: een complexe problematiek

Groen - Droogte: een sluipmoordenaar

Droogte: een complexe problematiek

droogte

Ondanks het feit dat in mei 2021 door het KNMI het signaal werd afgegeven dat de droogte voorbij was, blijkt de achterliggende problematiek veel structureler dan zo’n mededeling suggereert. Het tij kan dan ook zomaar weer keren. De 17e  juni 2021 bleek de warmste 17e  juni ooit in Nederland gemeten. Nog geen maand later wordt het nieuws gedomineerd door de overstromingen in Zuid-Limburg, België en Duitsland. Tot nog toe lijkt 2021 de reeks van droge jaren te doorbreken, maar daarmee zijn de problemen nog lang niet opgelost.

Zodra het in het voorjaar weer warmer wordt en er een drogere periode aanbreekt, laait de discussie op, hoe en waar we onze schaarse bronnen het beste kunnen inzetten. Drinkwaterbedrijven roepen op om zuinig om te gaan met drinkwater en geen zwembadjes meer te vullen of tuinen te sproeien. Een deel van Nederland ligt dan aan het infuus van onze zoetwaterbronnen waarbij we vanuit de grote rivieren en het IJsselmeer via stelsels van kanalen, sloten, pompen en sluizen het water op veel plaatsen weten te brengen. Een minder zichtbaar gevolg van de droogte is de schade aan funderingen van bebouwing door rottende paalkoppen of inklinkende bodems. Daarnaast zorgt een stijgende zeespiegel ervoor dat de invloed van zout water steeds verder landinwaarts doordringt via het grondwater en via de mondingen van rivieren en sluizen aan de kust. Daardoor treedt verzilting op. In het centrale deel van Nederland kunnen we met de wateraanvoer voorkomen dat waterpeilen te veel dalen. Tegelijkertijd duwen we daarmee de verzilting vanuit de kust een beetje terug. We kunnen de gevolgen niet overal beperken. Vooral op de hoge zandgronden in Zuid- en Oost-Nederland, maar ook in delen van Zeeland zijn geen alternatieven beschikbaar en als je dan onvoldoende zoet water tot je beschikking hebt, kan de oogst zomaar mislukken of verdroogt de natuur. De droogte kent veel gezichten.

Sluipmoordenaar | Droogte is een sluipmoordenaar. René Didde beschrijft het treffend in zijn boek Nederland Droogteland. Ze komt geleidelijk, maar is vervolgens ongemerkt alom aanwezig en richt enorme schade aan. Didde onderscheidt vier soorten droogte: (1) klimatologische droogte door meer verdamping dan neerslag waardoor een neerslagtekort ontstaat. Daarop volgt (2) de agrarische droogte die erin bestaat dat vooral de toplaag van de bodem steeds meer uitdroogt. Dat leidt vervolgens tot (3) de hydrologische droogte of grondwaterdroogte als door een langduriger neerslagtekort de grondwaterspiegel daalt. De laatste vorm van droogte die Didde noemt is (4) de sociaaleconomische droogte die kan ontstaan ten gevolge van de keuzes die gemaakt worden in de verdeling van het schaarse water.

Oorzaken | Het klimaat verandert: De oorzaak van droogte is in de eerste plaats de verandering van het klimaat. Mondiaal wordt het warmer. In de eerste plaats merken we dat doordat de grond uitdroogt ten gevolge van het neerslagtekort. Dit ontstaat als er meer water verdampt dan er valt. Het KNMI2  heeft geanalyseerd dat vooral het binnenland droger is geworden. Het neerslagtekort in de 5% droogste jaren is vooral in de zuidelijke helft van het land sterk toegenomen. Al sinds eind jaren zeventig zien we dat met name het voorjaar droger wordt.

Ook elders doen de gevolgen van het klimaat zich voelen. Door de stijgende temperaturen smelten gletsjers en wordt de Rijn een rivier die in toenemende mate afhankelijk is van regenval en in mindere mate van smeltwater uit de bergen. Een droge periode zorgt in dat geval voor een beperkte afvoer via de rivieren, minder diepgang voor scheepvaart en minder water voor bijvoorbeeld de drinkwatervoorziening.

Snelle afwatering: Op jaarbasis valt er in totaal ruim 300 mm meer neerslag dan dat er in de zomermaanden verdampt. Maar dit overvloedige water valt voor een belangrijk deel in de winterperiode, wanneer we er niets aan hebben. We voeren dit water dan zo snel mogelijk af om overlast te voorkomen. Dit afvoeren en ontwateren van Nederland zit diep in de naoorlogse cultuur van de maakbaarheid van ons land. Door de keuzes die wij gemaakt hebben voor de vergroting van onze landbouwproductie en door schaalvergroting in de landbouw door middel van ruilverkaveling is er na de Tweede Wereldoorlog impliciet voor gekozen om Nederland in te richten als afwaterend land. Ook stedelijke gebieden zijn vooral ingericht als verharde gebieden waar je het overtollige water zo snel mogelijk zonder schade en natte voeten moet zien weg te werken. Om wateroverlast te voorkomen vertragen we de waterafvoer hooguit met enkele uren of dagen, maar van water sparen voor droge perioden is nauwelijks sprake.


Louis Broersma is adviseur water en klimaatadaptatie bij adviesbureau Sweco. 
Hij werkt sinds 1990 aan vraagstukken op het snijvlak van water en ruimtelijke ordening in opdracht van waterschappen, gemeenten, provincies en rijksoverheid. In zijn werk is hij gemotiveerd om Gods wereld duurzamer, mooier en veiliger te maken voor huidige en komende generaties.

Dit is een preview op het artikel van Louis Broersma, dat verschijnt in de komende editie van Groen. Benieuwd naar de andere oorzaken van droogte, de oplossingen die hij daarvoor geeft en wie er volgens hem aan zet is? 

Bestel deze editie van Groen

en lees verder!

droogte

Gerelateerde artikelen

  1. Een betrouwbare overheid? Verhoog de belastingen!

    11 oktober 2021 om 12:00 by Jan Dirk Stam

    236-034 - column_40.jpg

    Sigrid Kaag vergeleek de ChristenUnie in juni met een roestige auto. Deze metafoor past echter beter bij de overheid. Het is aan de ChristenUnie om sámen met D66, VVD en CDA deze auto weer op de weg te krijgen. Daarbij moeten impopulaire maatregelen niet worden geschuwd.

    Lees verder

  2. Een tandje sneller graag

    20 september 2021 om 12:00 by Harm van der Wilt

    236-034 - column_harm.jpg

    Beste Remkes, Rutte en Kaag, kan de formatie misschien een tandje sneller? Want het laatste rapport van het IPCC vraagt dringend om actie. We zullen al moeten leren leven met 1,5 graden temperatuurstijging. Maar we koersen nu af op een stijging van meer dan twee graden. Als we een leefbare planeet willen nalaten voor de volgende generaties zullen we echt in een hogere versnelling moeten gaan.

    Lees verder

  3. De trein: een goed alternatief voor vliegen

    12 juli 2021 om 12:00 by Frank Visser

    236-034 - column_frank_visser.jpg

    In 2019 vertrokken en arriveerden bijna 500.000 vliegtuigen op Schiphol. Een groot deel naar bestemmingen op korte afstand. Alleen al naar Londen vertrokken voor de corona-uitbraak ongeveer 50 vliegtuigen per dag. Dat zijn meer dan 35.000 starts en landingen per jaar. Voor steeds meer van dit soort bestemmingen op korte afstand (tot 1250 kilometer) is de trein een goed alternatief.

    Lees verder

  4. Voor een radicaal klimaatbeleid, uit liefde voor de schepping

    28 juni 2021 om 12:00 by Kirsten Alblas

    236-034 - column_kirsten.jpg

    God heeft ál Zijn schepselen lief. Niet alleen ons, welvarende, veelal witte mensen. Oók de mensen in het mondiale Zuiden, die nauwelijks hebben bijgedragen aan de klimaatcrisis, maar er wel nu al grote last van ondervinden. Oók vergeten (dier)soorten zoals de Bramble Cay-mozaïekstaartrat, uitgestorven door de klimaatcrisis. 

    Daarom moeten we ons juist als ChristenUnie hard maken voor een stevig klimaatbeleid. Geen gerommel in de marge, maar radicale verandering. Rechtvaardig, voor de hele Schepping. Zonder uitstel, want wij zijn de laatste generatie die de schade van de klimaatcrisis kan beperken.

     

    Lees verder

  5. Wij moeten al ons handelen toetsen op Ecocide

    21 juni 2021 om 12:00 by Jos Maessen

    236-034 - column_mmc (1).jpg

    Volgens Jan Steven Eilander is de stelling dat wij ‘de laatste generatie zijn die iets aan klimaatverandering kan doen’ een vorm van doemdenken die de ChristenUnie niet past. Wij mogen toch vertrouwen op God?

    Voor mij staat niet ter discussie dat we mogen vertrouwen op God. Wel of en wanneer Hij aan ons vraagt om te handelen. Als wij, ondanks talrijke waarschuwingen ingegeven door Hem, niet handelen kan daardoor onherstelbare schade aan de schepping ontstaan. We moeten dan handelen, omdat het anders fout afloopt, én we mogen dat doen in vertrouwen op een goede afloop.

    Lees verder

  6. Doemdenken over klimaat past ChristenUnie niet

    14 juni 2021 om 12:00 by Jan Steven Eilander

    Jan Steven maandagmiddag.jpg

    Soms vormen twee woorden of het schrappen ervan het verschil tussen verantwoordelijkheid nemen in vertrouwen enerzijds en wanhoop en doemdenken anderzijds. Op het verkiezingscongres van januari stemde de ChristenUnie in met een hele stapel moties en amendementen, welke van het bestuur het preadvies “overnemen” gekregen hadden. Met de gezagsgetrouwheid die ons van oudsher past, stemde het congres in grote meerderheid voor het pakket.Eén amendement had echter nooit onderdeel van dat pakket mogen uitmaken en had wat mij betreft het predicaat “ontraden” moeten krijgen. Dit amendement schrapte slechts de woorden “misschien wel”. Maar daarmee veranderde het programma van een hoopvol realistische blik op de toekomst, in een onheilspellend verhaal dat appelleert aan een krampachtig maakbaarheidsstreven. 

    Lees verder

  7. Kernenergie: het puzzelstukje dat (nog) niet past

    22 februari 2021 om 12:00 by Harm van der Wilt

    236-034 - column_harm.jpg

    Nederland puzzelt. Niet alleen om de lockdown door te komen maar ook over de energieopwekking in de toekomst. Beleidsmakers, inwoners en bedrijven staan over de tafel heen. Iedereen houdt een puzzelstukje vast. Er wordt gelet op betaalbaarheid, geschikte locaties en draagvlak. Langzaam maar zeker worden de contouren zichtbaar van een energiesysteem dat onuitputtelijke energie levert zonder roofbouw te plegen op onze planeet. En dat alles voor 2050.

    Lees verder

  8. Kernenergie: een stralende toekomst...?

    15 februari 2021 om 12:00 by Jan Wijmenga

    236-034 - column_jan wijminga.jpg

    Jan Steven Eilander pleitte vorige week voor ‘koele rekensommen’ en een ‘groen-realistische aanpak van de energietransitie’. Maar zoals de titel van zijn column ‘kiezen voor kernenergie is groen realisme’ al weggaf: de auteur wil ergens heen met deze berekeningen. 

    Lees verder

  9. Live gesprek - Een goed verhaal over maakbaarheid met Carla Dik en Robert van Putten

    4 november 2020 om 11:31 by Greet Schuurman

    bouwen maken

    'Alleen samen krijgen we corona onder controle.' Kan (en moet) de overheid situaties en gedrag controleren? Op vrijdagavond 20 november gaan we hierover in gesprek met Carla Dik-Faber en Robert van Putten voor de podcast 'Een goed verhaal'. Het gesprek is te volgen via een live stream, zodat kijkers vragen kunnen voorleggen aan de tafelgasten. 

    Lees verder

  10. Kernafval in de achtertuin

    26 oktober 2020 om 12:00 by Anja Haga

    Anja Haga

    Onder het mom dat kerncentrales vrijwel geen CO2 uitstoten, worden ze door sommige partijen ineens gezien als een duurzame oplossing. Duurzaam betekent dat iets op de lange termijn houdbaar is. Je kunt natuurlijk naar radioactief afval kijken als iets duurzaams, want het gaat  tenslotte duizenden jaren mee. Voordat er besluiten worden genomen die impact hebben op de komende eeuwen, lijkt het me dan ook verstandig om eens te kijken naar de locaties van de kerncentrales en het radioactieve afval.

    Lees verder