We organiseren hulp zorgvuldig en met goede bedoelingen. Professionals werken hard en met toewijding. Maar intussen raken gezinnen verstrikt in loketten, indicaties en wachttijden. Het systeem wordt steeds complexer. En ouders en kinderen? Die zoeken vooral rust, overzicht en vertrouwen.

We zijn hulp gaan organiseren alsof opgroeien primair een individueel zorgvraagstuk is. Terwijl opvoeden en opgroeien in werkelijkheid een gezamenlijke opgave is van ouders, familie, school, kerk, sportclub en buurt. Natuurlijk is specialistische zorg soms noodzakelijk. Maar te vaak nemen systemen over wat in de eigen omgeving versterkt had kunnen worden.

Ik gun ieder kind een plek waar het tot bloei kan komen zonder dat we bij iedere afwijking direct opschalen naar hulpverlening. We moeten stoppen met het ‘fixen van kinderen’ en eerlijk onder ogen zien dat een deel van de hulp die we inzetten vooral symptoombestrijding is. Een pleister op de wond van een systeem dat onder druk staat. Waar we thuis of in het onderwijs tekortschieten, compenseren we met een ons, of soms een pond, jeugdhulp. Maar wie betaalt uiteindelijk de prijs van die reflex? Juist: het kind zelf.

Daarom pleit ik voor wat ik ‘contextsleutelaars’ noem. Mensen die verder kijken dan de hulpvraag alleen. Die het netwerk rond gezinnen kennen of helpen opbouwen. Die school, jeugdwerk, kerk en buurt verbinden. Die niet alleen zorg organiseren, maar vertrouwen herstellen en bouwen aan een omgeving waarin kinderen kunnen gedijen.

Dat vraagt bestuurlijke keuzes. Investeren in sterke lokale teams, in kansengelijkheid, in ruimte voor informele steun. Maar ook de moed om te vragen: wat doen we niet meer? Waarmee stoppen we? Hoe laten we gezinnen met meer rust, en versterken we de pedagogische basis van de gemeenschap?

In Smallingerland zien we hoopvolle voorbeelden. Het schoolnetwerk waarin rondom scholen wordt samengewerkt om die pedagogische basis te versterken. En de integrale gezinshulp, die in gezinnen met veel stress rust brengt door één aanspreekpunt te organiseren.

Wanneer een gezin zich gedragen weet door mensen eromheen, verandert er iets. Dan groeit vertrouwen. Dan neemt de druk op zware zorg af. Dan ervaren professionals weer waarom zij ooit voor dit vak kozen.

De jeugdhulp moet anders worden ingericht. Het huidige systeem is niet houdbaar. Minder systeemreflex, meer relationele reflex. Niet sleutelen aan het kind, maar aan de omgeving.

Contextsleutelaars gezocht. Misschien kent u er één. Misschien bent u er zelf één. 

Pieter van der Zwan is wethouder sociaal domein, onderwijs, sport en armoedebeleid van de gemeente Smallingerland en werd genomineerd voor de Beste Bestuurder van 2025.