Spanning tussen families

De Oekraïense theoloog Taras Dyatlik, die op uitnodiging van Kerk in Actie en de ChristenUnie een bezoek bracht aan Nederland, geeft een concrete en indringende uitwerking van deze theologische bezinning op de politieke betrokkenheid bij Oekraïne. Zijn theologie is geen abstracte theoretische oefening, maar een doorleefde realiteit.

Hij verloor zijn eigen broer, vijf andere familieleden en diverse schoolvrienden aan het front. Hij worstelt met de oproep je vijand te vergeven en de vraag of al deze doden de moeite en het verdriet waard zijn. Hij ziet de spanning tussen Oekraïense families die bleven (of niet weg konden) en familieleden die vluchtten. Tussen wie geliefden hebben die naar het front moeten en hen die daarvan zijn vrijgesteld. 

Verleiding nationalisme

Nu de oorlog het vijfde jaar ingaat en de moedeloosheid toeslaat, geeft hij ons vier opdrachten mee voor kerk en politiek. Ten eerste: wees niet blind voor de verleiding van het nationalisme. We zien in Rusland wat er gebeurt als het kruis een aanvulling op de vlag wordt, het Evangelie een priester van de natie wordt en Christus wordt behandeld als een stamgod.

Maar, zo waarschuwt Taras ons, dit is een verleiding voor iedere natie. Dus ook voor Amerika, Oekraïne en Nederland. Het gaat om het vermogen om het verschil te zien tussen enerzijds patriottisme dat een positieve verbondenheid met de eigen politieke gemeenschap vertaalt in maatschappelijke betrokkenheid en anderzijds vergoddelijking van de natiestaat en/of leider die absolute gehoorzaamheid vraagt.

Menselijke waardigheid

Ten tweede: blijf glashelder zien dat politieke macht begrensd moet worden. De strijd die in Oekraïne wordt gevoerd, gaat niet alleen over territorium. Die gaat ook over het principe dat macht begrensd moet worden. Dat een groter land een naburig kleiner land niet zomaar van de kaart kan vegen, simpelweg omdat het daar zin in heeft.

Vanuit christelijk perspectief gaat dit terug op het besef van menselijke waardigheid, dat ieder mens is geschapen naar het beeld van God. Dit is niet onderhandelbaar en betekent dat we Oekraïne niet in de steek mogen laten.

Bijbelse gerechtigheid

Ten derde: verlies niet uit het oog dat het gaat om gerechtigheid voor hen die niet worden gehoord, zijn vergeten of te uitgeput zijn om van zich te laten horen. Bijbelse gerechtigheid is geen abstract principe. Het gaat om de weduwe, de wees, de vreemdeling, degene die kwetsbaar en verlaten is.

Taras vraagt ons om de ménsen te zien achter de Oekraïense roep om gerechtigheid: de gevechtsveteraan (soms met geamputeerde lichaamsdelen), de weduwen en wezen, de ouders die hun kinderen moesten begraven, de gezinnen die werden bevrijd uit bezet gebied of daar nog steeds leven, de mensen die huis en haard kwijtraakten en geen plek hebben dat ze ”thuis” kunnen noemen, de kinderen die het geluid van een drone beter kennen dan het gekwetter van vogels. 

Onverzettelijke hoop

Ten vierde, kijk ánders door getrouw aanwezig te blijven. Tegenover triomfantelijke en theocratische visies op kerk en politiek zoekt Taras aansluiting bij Dietrich Bonhoeffer. Hij schetst het beeld van een kwetsbare en gewonde gemeenschap die onverzettelijke hoop verbindt aan kostbare genade, als tegenstem in een wereld die gretig zoekt naar goedkope oplossingen en een gemakkelijke vrede.

Natuurlijk is materiële en politieke steun onmisbaar. Maar, en dat het is springende punt van Taras, minstens even belangrijk is maatschappelijke verbondenheid en betrokkenheid, bijvoorbeeld tussen kerken daar en hier. Als het ons ontbreekt aan de mogelijkheid om zelf de agressie te stoppen, dan leren we via die verbondenheid wat het betekent om het uit te houden bij het verlies dat de Oekraïense bevolking moet dragen: het onrecht dat haar wordt aangedaan onvermoeibaar blijven erkennen, daar stem aan geven en dit vastleggen – vanuit de onverzettelijke hoop dat er een dag komt waarop recht zal worden gedaan. 

Trineke Palm is directeur van het Wetenschappelijk Instituut ChristenUnie. Daan Verbaan is noodhulpcoördinator bij Kerk in Actie.

Dit opinieartikel is gepubliceerd in het Reformatorisch Dagblad op 23 februari 2026.