Laat ik helder zijn: ik ben niet tegen Schiphol. Integendeel. Wat een staaltje techniek! Wat een wonder dat je ’s ochtends in Amstelveen de hond uitlaat en ’s avonds tapas eet in Barcelona. Vliegen kan een zegen zijn. Maar wat hier is gegroeid, is geen luchthaven die Nederland dient. Het is een megahub geworden waar de meeste passagiers alleen overstappen. De baten zijn vooral voor KLM, de lasten voor de regio. Het hardnekkige idee dat krimp ons land aan de bedelstaf zou brengen, is vooral het resultaat van een uiterst succesvolle lobby.

Ultrafijnstof, PFAS, andere stoffen met weinig geruststellende kwalificaties als ‘zeer zorgwekkend’ en het geluid doen iets met mensen. Kinderlongen groeien niet optimaal. Nachtrust wordt verstoord. Gesprekken worden om de haverklap onderbroken door een laagvlieger. Mensen verhuizen naar een gezondere omgeving en merken dat ze hun medicatie kunnen afbouwen. Toch worden deze gevolgen  vaak weggezet als ‘beleving’. “Je bent er zelf gaan wonen.” Toen ik hier kwam wonen, was Schiphol trouwens een stuk kleiner.

Dan rentmeesterschap. Zorgvuldig omgaan met wat ons is toevertrouwd: lucht, ruimte, natuur. In officiële cijfers lijkt de vervuiling mee te vallen. Tot je ziet hoe dat kan: stikstofuitstoot boven een vlieghoogte van 900 meter telt niet mee en verdwijnt administratief onder kopje ‘buitenland’. Tel je die uitstoot wél mee, dan stoot Schiphol meer uit dan de resterende stikstof-top-100 van Nederland bij elkaar. De PAS-melders zouden ook wel zo’n handige buitenlandkolom willen.

We bouwen onze loze ruimte in de stad vol met data- en distributiecentra, parkeerterreinen en arbeidsmigrantenhotels. Zeer welkome woningbouw mag niet vanwege Schipholcontouren. Een secundaire landingsbaan als de Aalsmeerbaan ligt er wél nog altijd. Studies laten zien: weg ermee en er is ruimte voor zo’n 70.000 woningen. Dat plan vraagt om krimp. Niet terug naar de postkoets, maar naar het Schiphol van de jaren negentig. Zwitserland liet zien dat het kan: minder hub, nog steeds verbonden met de wereld.

En dan de overheid. Misschien raakt dat me wel het meest. Een betrouwbare overheid beschermt haar inwoners, juist als ze klein staan tegenover grote belangen. Schiphol draait zonder geldige natuurvergunning, bouwt door, past vliegroutes aan. Handhaving blijft uit. Voor gewone inwoners gelden regels. Voor Schiphol lijken ze rekbaar. De staat is aandeelhouder én scheidsrechter. Dat schuurt. Het doet denken aan Groningen: een regio als wingewest, mensen als sluitpost.

De ChristenUnie roept steeds vaker: "Nederland moet van het slot". Laten we dan ook eerlijk zijn over wie de sleutel bewaart en wie er ondertussen met een hangslot, een cijferslot én een alarmsysteem voor blijft staan. Want eerlijk is eerlijk: iedereen vaart wel bij forse krimp. Behalve KLM. Hoe langer we doen alsof het óf welvaart óf leefbaarheid is, hoe langer de rekening bij de verkeerde terechtkomt. 

En ja, midden in al dat campagnegeweld droom ik soms toch van een Bounty-eilandvakantie. Even niks. Palmbomen. Rust. Misschien is het stoppen met het romantiseren van goedkope vluchten, ook geen gek idee…

Dianne Hoefakker is vakdidacticus maatschappijleer en -wetenschappen aan de lerarenopleiding van de Vrije Universiteit van Amsterdam en gemeenteraadslid te Amstelveen