Berichten over Wetenschappelijk Instituut

Autonomie moet wijken, wanneer fundamentele mensenrechten geschonden worden. Deze stelling lanceren Oberon Nauta en Wouter Veenendaal in hun bijdrage van 12 oktober aan het Dossier Koninkrijksrelaties onder de titel Naar een Koninkrijk zonder tweederangsburgerschap. Hun stelling plaatst mijn maandagmiddagcolumn van 14 april 2025 over ongelijke gezondheidszorg binnen ons Koninkrijk in een breder staatsrechtelijk en bestuurlijk perspectief.

In New Amsterdam, een serie over een openbaar ziekenhuis in New York, gaat dokter Max Goodwin de strijd aan met de bureaucratie en de vermarkting van de zorg. De serie is gebaseerd op waargebeurde verhalen uit het boek Twelve Patients, en de bureaucratie is er nog vele malen erger dan in Nederland. Op een gegeven moment zegt dokter Goodwin hij dat het ziekenhuis geen brand heeft, maar een creed (vrij vertaald: goede zorg is geen merk maar een credo). 

In de media las ik onlangs dat we meer baby’s nodig hebben in Nederland om de vergrijzing op te vangen. De vanzelfsprekende oplossing voor Duitsland om haar productiviteit te verhogen: sneller digitaliseren om de AI-race bij te houden. Vreemd, dacht ik. En kil, deze oplossingen. Geredeneerd vanuit (economische) belangen, maar wat zijn hier de achterliggende waarden, en in hoeverre zijn we ons daar bewust van?

De imperialistische Russische dreiging; de America-firsthouding onder het tweede presidentschap Trump; de Chinese ambitie om een nieuwe wereldorde in te leiden – tegen deze geopolitieke achtergrond trekken wij, net als de meeste andere NAVO-landen, fors meer geld uit voor defensie. Ongeveer tachtig procent van alle defensie-investeringen gaat naar de inkoop van materieel. Maar hoe zorgen we in een tijd van arbeidsschaarste en wankelbare waardenketens dat die inkoop ook daadwerkelijk aan onze weerbaarheid bijdraagt?

Elke zomer zijn er weer goedbedoelde acties zoals zomerpakketten of vakanties voor gezinnen in armoede. Dat voelt dubbel: het houdt de ongelijkheid in stand, de gever voelt zich beter en de ontvanger moet dankbaar zijn. Ik vind dat voedselbanken en andere vormen van 'uitdelen aan mensen in armoede' juist contraproductief kunnen zijn.

Een handelsoorlog tussen grootmachten. Een cyberaanval die vitale diensten platlegt. Een energieprijs die grilliger blijkt dan we dachten. Wat gisteren nog stabiel leek, blijkt vandaag verrassend kwetsbaar. Dat is de breekbare, bezorgde, niet-lineaire en zelfs onbegrijpelijke wereld waarin we vandaag leven. Zijn er lichtpuntjes?

Zonder veiligheid geen duurzaamheid. Zorg voor schepping vergt ook macht om die zorg te beschermen. Dat is de les die ik zelf heb geleerd van de Amerikaanse theoloog en filosoof Reinhold Niebuhr, grondlegger van het christelijk realisme. Daardoor heb ik anders leren kijken naar de rol van defensie  binnen een duurzame samenleving. Hoe en onder welke voorwaarden zijn investeringen in defensie te rechtvaardigen?

Recent bracht het Sociaal en Cultureel Planbureau in kaart hoe het bestaande contact tussen burgers en de overheid er eigenlijk uitziet. Bottomline: het meeste contact dat burgers met de overheid hebben is niet zo spannend. De vorm is vaak administratief van aard. Je als overheid zorgen maken over deze vorm van contact voelt niet urgent, en eerlijk gezegd nogal saai. Je zou dit bijna niet meenemen in de grote responsiviteitshervormingen. Bijna … Toch zit hier een grote ongelijkmaker. 

De move naar rechts van de Tweede Kamerfractie van de ChristenUnie roept vragen op. Wordt niet onbedoeld meegegaan in het narratief van rechtspopulisten? Er is een alternatief.

Wat heeft christelijk geloof met politiek te maken? Voor het antwoord kun je te rade gaan bij de traditie, bij boeken van kerkvaders en christelijke filosofen, bij pauselijke encyclieken, maar belangrijk is ook de spiritualiteit. En in spiritualiteit draait het niet primair om ideeën, maar om oefening. De Regel van Benedictus vormt mensen door ritme en aandacht. Dat ritme – ora et labora – kan ook een politieke houding voeden.

‘De wereld wordt verwoest door een handvol tirannen.’ Met deze woorden is paus Leo de enige wereldleider die onomwonden zijn stem verheft tegen het onrecht van de huidige oorlogen. Maar heeft de paus geen makkelijk praten? Dat zou de reactie kunnen zijn van de Duitse socioloog Max Weber (1864-1920). In de kerk draait het om principes, om zuiverheid en dienstbaarheid en is je verantwoordelijkheid beperkt.

Mijn achterbuurvrouw stemt landelijk PVV en plaatselijk Swollwacht. Swollwacht is nu de grootste partij van Zwolle en grofweg twee keer zo groot als de ChristenUnie. Vier jaar geleden was het andersom. Ik mag mijn buurvrouw graag.

Woningen bouwen duurt veel te lang. Gemeenten zouden zelf met een versnellingsvoorstel moeten komen en de landelijke politiek zou moeten kijken of er juridisch gezien aan de voorkant meer participatie mogelijk is in de geest van de Omgevingswet om te voorkomen dat burgers alleen aan het eind van het proces bezwaar kunnen maken.

Onlangs sprak ik een moeder die zei: ‘Ik heb niet nóg een hulpverlener nodig. Ik ben soms wel vier dagen per week bezig met jullie.’ Haar woorden bleven hangen. Want daarin raakt zij precies de kern van wat er misgaat in de jeugdhulp.

Lokale politiek eindigt niet bij de gemeentegrens. Dat ervaren we in Leidschendam-Voorburg vaak. Wat in Den Haag gebeurt, raakt ons direct. En wat wij doen, werkt door aan de andere kant van de grens, bijvoorbeeld in Rijswijk of Zoetermeer.

Nu de oorlog in Oekraïne het vijfde jaar ingaat en de moedeloosheid toeslaat, geeft de Oekraïense theoloog Taras Dyatlik ons vier opdrachten mee voor kerk en politiek.

Al vier jaar strijdt Oekraïne om zijn grondgebied en zijn burgers te beschermen tegen Russische agressie. Om onafhankelijk te blijven en in vrijheid te kunnen leven – nu en later. Dit is niet alleen een zaak van militaire kracht en politieke strategie, maar ook van theologie. Katja Tolstoj, hoogleraar theologie en religie aan de Vrije Universiteit, stelt dat theologie nodig is om ons begrip van vrede scherp te stellen – om vredesplannen te bevragen die geen recht doen, geen verzoening brengen en geen aandacht hebben voor wie moeten leven onder de zogenaamde vrede.

Verkiezingskoorts in Amstelveen: alles lijkt te draaien om één vraag: ben je vóór of tegen Schiphol? Dat frame komt Schiphol zelf natuurlijk uitstekend uit. Zolang wij elkaar daarover in de haren vliegen, hoeft niemand het te hebben over de rekening. De vraag voor/tegen zet ons klem in een valse tegenstelling: alsof de één voor welvaart is en de ander voor leefbaarheid.

De recente Amerikaanse militaire operatie in Venezuela — waarbij president Nicolás Maduro is afgezet en daarna in New York is voorgeleid — heeft wereldwijd opschudding veroorzaakt en ook in de Caraïben vragen doen rijzen over veiligheid, stabiliteit en de toekomst van het Caribisch gebied. Hoe staat het met de veiligheid in de regio?

De ChristenUnie is een unie van christenen. Katholieke christenen trekken we echter maar beperkt aan. Wat kunnen we doen om de partij voor hen aantrekkelijker te maken?

Heeft u ambities om politieagent of scheidsrechter te worden? Ik niet. Toch voel ik mij als ouder van twee, bijna drie tieners en nog twee kleinere kinderen veel meer in die rol gedrukt dan ik zou willen. Vooral als het gaat over digitaal opvoeden. En ik weet het: uitdagingen en verleidingen zijn van alle tijden. Er was een tijd dat kinderen mochten drinken en roken, totdat duidelijk werd welke impact dit heeft op de ontwikkeling en gezondheid. Dat sommige kinderen zelf aangeven dat ze – als ze opnieuw mogen kiezen –liever een jeugd zonder social media zouden willen, geeft te denken. Ik ben blij dat het Europees Parlement het thema heeft geagendeerd. Wat vinden wij als (christelijke) ouders nu écht belangrijk voor onze jeugd? 

Als moslims kennen we de zakat, de armenbestrijding. Het is één van de pijlers van de islam. Ik geef jaarlijks geld aan armen in India, het land waar mijn voorouders vandaan komen. Daar zijn heel veel mensen die helemaal niks hebben. Het interview in Groen met de wethouders van Zoetermeer en Zwolle bracht mij in verwarring. Ik snap niet dat er armoede in Nederland is, want er zijn allerlei uitkeringen door de overheid. Wat ik wel snapte is de bezorgdheid die de wethouders hebben over toenemende hebzucht. Binnen de islam gelden dan ook regels om die hebzucht tegen te gaan.

Er is de afgelopen jaren veel geschreven over het thema ‘gemeenschap’ en hoe we zorg kunnen dragen voor elkaar. De maatschappelijke context zorgt ervoor dat verzorging en verpleging in professionele vorm niet altijd geleverd kunnen worden. Geen populaire boodschap, maar wel een feit. Het onrustige wereldtoneel, uitval en uitputting van energiebronnen zorgen ervoor dat de rol van de gemeenschap weer een herwaardering krijgt. We moeten niet alleen een noodpakket in huis hebben, maar vooral ook samen met de straat of buurt onze weerbaarheid vergroten. 

Passend onderwijs is niet passend als het om inclusie gaat. Bij passend onderwijs staat het probleem van het kind centraal en daaromheen wordt een veilige omgeving gebouwd. Maar met deze exclusieve positie zijn kinderen niet gebaat. Ze moeten gewoon mee kunnen doen, gewoon naar school kunnen en gewoon naar verjaarspartijtjes kunnen. Dat kan alleen door inclusief onderwijs, is de stelling van Pieter Dirk Dekker.

In januari 2018 begon ik als raadslid in Leeuwarden. Van de buitenkant leek ik alles mooi voor elkaar te hebben maar ik droeg een groot geheim met mij mee. Schulden hielden mij dag en nacht bezig. Elke dag ervoer ik de schaamte en het gevoel van falen. Schaamte doordat ik in de schulden ben gekomen door ons kapotte toeslagensysteem. Er waren dagen dat ik de deur niet meer opendeed. De gordijnen bleven dicht, de post stapelde zich en werd niet open gemaakt. Elke envelop voelde als een dreigement. Telefoontjes van onbekende nummers nam ik niet meer op. 

Onlangs vertelde iemand me hoe oud-minister Piet Hein Donner hem ooit het verschil uitlegde tussen kerk en staat. ‘In de kerk,’ zei Donner, ‘leren we over de herder die 99 schapen achterlaat en op weg gaat om dat ene verdwaalde schaap te zoeken. Bij de staat zijn we allang blij als we 99 schapen in de schaapskooi weten te krijgen.’

In een samenleving waarin publieke voorzieningen onder druk staan en maatschappelijke betrokkenheid steeds belangrijker wordt, is het van groot belang dat burgers en bedrijven ruimte krijgen om gelijkwaardig bij te dragen aan het algemeen nut. Eén manier waarop dit op duurzame en structurele wijze gebeurt, is via steward ownership. Deze nieuwe vorm van rentmeesterschap wordt momenteel echter door wetgeving benadeeld.

Het afgelopen halfjaar mocht ik voor het WI werken aan een beleidsreflectie over de uitbreiding van de Europese Unie. Een actueel dossier, zeker nu negen kandidaat-lidstaten[1], van Turkije tot Oekraïne, in de wachtkamer zitten. Maar achter alle juridische voorwaarden, hervormingsagenda’s en toetredingscriteria schuilt een fundamentelere, politieke én historische vraag: Wat is Europa eigenlijk?

We bewegen wel, maar komen internationaal nergens. Dat gevoel bekruipt je bij het lezen van de SDG-rapportage (over de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties) en de Monitor Brede Welvaart. Vorige maand publiceerde het kabinet deze verantwoordingsstukken. Daarin is geen gebrek aan plannen en papieren ambities, maar schort het aan daadkracht. We trappelen op de plek, terwijl de wereld om ons heen vraagt om actie en resultaat. Het wordt tijd om het ongebruikte kompas van Don Ceder tevoorschijn te halen.

Met nieuwe verkiezingen in aantocht en de ervaring van het experimentele kabinet Wilders vers in het geheugen, moeten partijen snel met een overtuigend verhaal komen. Een verhaal dat iedereen kan begrijpen en doorvoelen omdat het aansluit bij oude wijsheden over mens en natuur, kosmologisch en individueel. Hooggespannen verwachtingen van AI en andere technologische ontwikkelingen bieden hoop maar geen richting voor oplossingen. Is er nog een samenbindend en inspirerend verhaal waarmee we de grote opgave van deze tijd kunnen benaderen?

Zaterdag 14 juni komt de ChristenUnie bijeen voor een congres. Ook over de oorlog in Gaza zal gesproken worden. Dit conflict verscheurt ook veel leden van de ChristenUnie.

De mentale gezondheid van jongeren verkeert in crisis. Angst, somberheid en verlammende prestatiedruk komen steeds vaker voor. In Generatie Angststoornis laat Jonathan Haidt zien hoe dit in de hele westerse wereld speelt. Social media, prestatiedruk en de nasleep van corona dragen bij, maar er speelt meer.

Wat jongeren vooral lijken te missen, is zingeving. Een ‘waarom’. Een hoopvol toekomstperspectief dat richting en houvast biedt.

Een probleem met de bestuurlijke aanpak van het stikstofprobleem is, dat er steeds ‘hoog over’ wordt gesproken, zonder dat een ‘vertaling’ wordt gemaakt naar wat bedrijven en  boeren moeten gaan doen. De uitkooproute wekt zelfs de suggestie dat als er wat collega’s stoppen, het probleem wel gesust zal worden. Er ontbreekt tot nu toe dus elk handelingsperspectief. Sterker nog, vanwege de grote beleidsonzekerheid is er een impliciete beloning op ‘wachten’ en maar even niets te doen. Doelsturing kan een oplossing zijn.

Ik maak me zorgen. De veiligheid van Europa staat op het spel. Onze afhankelijkheid van Amerika maakt ons kwetsbaar. De Europese Unie is meer en meer op zichzelf aangewezen en daarom is flink de portemonnee getrokken voor het verhogen van onze veiligheid. Nederland wil een leger paraat hebben van 200.000 soldaten en reservisten. Het voorbereiden op een ramp is dagelijks in het nieuws. We moeten een overlevingspakket in huis hebben voor 72 uur. Op veel Nederlanders wordt een beroep gedaan, behalve op de jong-gepensioneerden, zeg de mensen van 65-80 jaar, de groep waartoe ik zelf behoor. Dat wij worden gepasseerd is niet alleen oneerlijk maar ook dom. Onze groep beschikt over heel veel kennis.

All animals are equal, but some animals are more equal than others. Deze ongelijkheid speelt ook in de Nederlandse gezondheidszorg. Voor de wet is iedereen gelijk en heeft iedereen hetzelfde recht op zorg, maar de Nederlandse Caribische eilanden binnen ons koninkrijk kampen met zorg van tweederangs kwaliteit. De Nederlandse regering is daarvan op de hoogte, maar neemt geen maatregelen. Zorg is echter geen gunst, geen luxe en al helemaal geen politieke speelbal. Het is een fundamenteel mensenrecht. Hoe kunnen we vanuit christelijk-sociaal oogpunt een hoeder zijn van dit recht?

De ChristenUnie bestaat 25 jaar! Bij de fusie van GPV en RPF werd gespeculeerd: is dit water bij de wijn, verliest de ChristenUnie profiel? Is het oude wijn in nieuwe zakken, niets nieuws onder de zon? Of… is het water in wijn, een wonder? 

Jonathan Sacks stelde eens terecht: als we vinden dat de overheid niet alles kan en mag regelen, en als we de samenleving niet volledig aan de markt willen overlaten, zullen we ook zelf in beweging moeten komen. Als we geloven in de kracht van de samenleving, zullen kerken en andere christelijke gemeenschappen moeten opstaan. Daartoe hebben we als ChristenUnie Rotterdam een initiatiefvoorstel ingediend.

Het idee van een Europees Leger heeft vaak als een rode lap op een stier gewerkt. Iedereen verdween in z’n loopgraaf en er bleek weinig van een gezamenlijke beweging. Deze tijd vraagt van eurofielen én eurosceptici om over hun eigen schaduw heen te stappen.

Het woord segregatie duikt ineens op als modewoord in beleidsstukken. Het betekent ‘het gescheiden leven van etnische of sociale groepen’ en staat tegenover integratie. De achterliggende gedachte is dat je segregatie oplost met integratie, maar zo werkt het niet. In de samenleving en dus ook op school draait het er immers om dat je in een veilige omgeving leert omgaan met verschillen.

Terwijl de VS, China en Rusland de geopolitieke spelregels herschrijven, blijft Europa afwachten. Energie, handel en defensie worden gebruikt als machtsmiddelen in een nieuw spel. Wat betekent dit voor Europa? En welke stappen zijn nodig om te voorkomen dat we volledig afhankelijk worden van grootmachten? Europa is nu aan zet.

In het ChristenUnie-verhaal over zorg en werk ontbreekt een thema dat miljoenen vrouwen raakt: de overgang. Hoewel deze levensfase universeel is voor vrouwen, blijft de impact ervan vaak onbesproken, zowel thuis als op de werkvloer. Ook in het ChristenUnie-verkiezingsprogramma is hiervoor geen aandacht. Dit is een gemiste kans, niet alleen voor vrouwen, maar ook voor de samenleving als geheel.

Doelloos zappend tussen de drie zenders van onze publieke omroep, bleef ik enkele weken geleden hangen bij het programma Beste Zangers van de AVROTROS. De overdaad aan over en weer gemaakte complimenten staat me soms wat tegen. Maar in een tv-landschap waarin kijkcijfers vooral programma's belonen met duidelijke winnaars en verliezers, is het ergens ook wel een verademing.

Tim Kuijsten stelt in zijn column ‘nieuwe christenen, oude geluiden’ dat steeds meer jongeren het christelijk geloof omarmen. Is daarmee de secularisatie op haar retour? Ik verwacht het niet. Dat er nieuwe aanwas is, is hoopgevend, maar vooralsnog verandert de trend niet fundamenteel. De ontkerkelijking zet door, ook in conservatieve gemeenschappen. Wel is er een voor de ChristenUnie nieuwe doelgroep: de migrantenkerken. Ik ben het zeker met Tim eens dat we met hen het gesprek moeten zoeken. Maar ik vind niet dat we dan eerst onze principes moeten afzwakken of van onze waarden moeten afstappen door een knieval te doen voor het populisme.

Langzaam sijpelt het ook door in kranten: jongeren lijken het geloof meer te omarmen dan voorgaande generaties. Voor de optimist is er stilaan genoeg reden om met zelfvertrouwen te stellen dat het dieptepunt van de ontkerkelijking is bereikt. Van evangelische tot orthodoxe kerken ziet men toegenomen interesse in hun gemeenten. Mede door migratie is in de grote steden het christelijk geloof weer springlevend. Het goede nieuws bereikt een nieuwe generatie.

In een tijd van vergrijzing, tekorten op de arbeidsmarkt en een steeds groter beroep op mantelzorgers is een overheid nodig die koers zet voor het goede samenleven. Met als doel een zorgstelsel dat tegen de toekomst is opgewassen.

In de Groenlezing 2024 constateert Petruschka Schaafsma dat in de politiek vooral instrumenteel over het gezin wordt gesproken: als iets wat ‘goed is voor’ bijvoorbeeld de economie of de demografische ontwikkeling van Nederland. Daarmee blijft volgens haar ‘de kern van de zaak’ onbesproken. De mogelijkheid en verantwoordelijkheid om een gezin te stichten is wat haar betreft ‘een geheimenis’.

‘…Eén op de zeven kinderen krijgt jeugdhulp en dat worden er straks nog meer. Dit moeten we niet meer willen. Er zijn niet genoeg zorgprofessionals en er is niet genoeg geld om dit systeem in stand te houden…’ Ik lees deze constatering in lokale ChristenUnie moties en in bijdragen van onze Tweede Kamer fractie. Vervolgens wordt een draagkrachtige samenleving gepresenteerd als de oplossing.

Beide constateringen zijn los van elkaar waar en een verband tussen beide is er misschien ook wel. Maar spannen we de samenleving zo niet voor ons karretje met als doel om de instroom in de zorg te verminderen? Als we het doel en het middel omdraaien, dan gaan we geheid de verkeerde dingen doen.

Is er toekomst voor christelijke politiek in Nederland – en voor de christelijk-sociale politiek van de ChristenUnie? We moeten ons bij een antwoord op deze vraag niet laten afleiden door de wilde golven van het moment of ons blindstaren op het politieke getij. De cruciale vraag is: wat is de kurk waar christelijk-sociale politiek op drijft?

Laat ik maar met de deur in huis vallen: in het maatschappelijke en politieke gesprek komen bedrijven er steeds slechter af. En dat is jammer, want voor de uitdagingen die nu spelen zijn bedrijven hard nodig. Anders gezegd; we moeten weer geloven dat bedrijven onderdeel van de oplossing zijn.

Ik ben 26 en een relatief groentje op de arbeidsmarkt, hoewel het principe 'werken voor je geld' voor mij al vroeg begon. Als kind plukte ik elke nazomer peren. Later volgde de McDonald’s en vervolgens de broodafdeling in de supermarkt. Elk jaar een tandje en een euro erbij. Het kon altijd sneller en beter: voldoening ten top.

Ook de BBB-minister van landbouw krijgt nu te maken met boze boeren. Waarom? Omdat de problemen spelen op mondiaal, nationaal en regionaal niveau, terwijl de meeste maatregelen zich richten op individuele bedrijven. Dat moet wel fout gaan en dat gaat het ook. De uitweg is een aanpak op gebiedsniveau, zoals bij de ruilverkaveling.

“Wolvenfokkerijen?” “Ja, wolvenfokkerijen. In Polen. En ik heb er bewijzen van!”

Het Eerste Kamerlid van de partij die ons land weer trots op zijn boeren wil laten zijn, is overtuigd. Er worden wolven met vrachtwagens naar Nederland gereden en hier losgelaten. “Wie zouden dat willen doen, en waarom?” Meewarig kijkt hij mij aan, verbaasd over zoveel wereldvreemdheid.

De man ziet er keurig uit in zijn blauwe kostuum met gestreken overhemd. Hij kijkt helder uit zijn ogen en overhandigt mij zijn kaartje met daarop zijn adresgegevens.

In een gevallen wereld is het wegdenken van winstbejag wensdenken. Maar het nastreven van winst kan ook een kracht ten goede zijn. Marktwerking binnen ecologische en sociale grenzen zou het fundament moeten zijn van een rentmeestereconomie.

Qua statistieken lijkt Nederland een gelukkig land, maar onder de oppervlakte blijkt de druk van het leven voor velen te groot. Voor die mensen is er om ons heen een belangrijke welzijnsbooster: de natuur. Toch is de trend dat steeds meer stukken natuur op slot gaan: de mens is immers de vijand van de kwetsbare natuur? Daarom een pleidooi voor mens-inclusieve natuurbescherming.

Als lid van de ChristenUnie, en als inwoner van dit land, snak ik naar een toekomstagenda die hoop geeft. Een agenda van daadwerkelijk samenleven, waarmee we eenzaamheid bestrijden en recht doen waar onrecht heerst.

Op de website van ons parlement staat de verdeling van Kamerleden per provincie. Van de 150 gekozen Kamerleden kwamen er 41 uit Zuid-Holland, 29 uit Noord-Holland en 13 uit Utrecht. Dat is 83 van de 150, oftewel 55% van het totaal. Dit is een fors lagere score dan bij de vorige verkiezingen (74%) maar nog steeds erg hoog. Want slechts 45,8% van de bevolking woont in deze provincies.

Keti Koti is voor mij niet alleen het herdenken van de trans-Atlantische slavernij maar ook een jaarlijkse viering. Een bijzondere dag voor veel mensen in Nederland, Suriname en veel inwoners van ons koninkrijk. Op deze viering is er ruimte voor het volledige verhaal over de slavernij en vooral ruimte voor saamhorigheid.

Menigten uitgedost in oranje merchandise. De oranjekoorts kan u niet ontgaan zijn. Tenminste; als u net als mijn familie en ik de Indiase media de afgelopen maanden gevolgd hebt. Het is inmiddels al een goede week bekend: de zittende premier Modi begint in India aan zijn derde termijn van vijf jaar. Wat betekent de winst van de voormalige theeverkoper-op-straat die – na een verkiezing onder bijna 1 miljard mensen – aan zijn derde termijn begint?

Op de middelbare school leerde ik dat Europese samenwerking begon met de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. De grondleggers werden geïnspireerd door hun christelijke overtuiging. Ook nu biedt het christelijk geloof inspiratie voor waardengedreven Europese samenwerking.

Het nieuwe regeerakkoord ligt er eindelijk, althans op hoofdlijnen. De zon gaat weer schijnen in Nederland aldus Wilders cs. Wie wil dat nu niet na zoveel regen? Maar de belofte van Wilders zal helaas niet uitkomen en dat komt vooral door zijn onrealistische visie op de Europese Unie.

DING FLOF BIPS. Weet u het nog? Het ezelsbruggetje voor de euro in 2002. Ik ben van de DING FLOF BIPS-generatie zou je kunnen zeggen. Mijn eerste “salaris” als oppas kreeg ik uitbetaald in euro’s. De euro staat symbool voor de Europese Unie als transactioneel handelsproject, voor gemak voor veel consumenten en bedrijven. Het staat symbool voor een oppervlakkige vrijheid die ons weinig kost, maar vooral veel oplevert. Is vrijheid een vanzelfsprekendheid geworden? 

Bij alle bezorgde geluiden over digitalisering in het algemeen en de smartphone in het bijzonder wordt minstens één belangrijke vraag nooit gesteld. Moet de vrijheid om zonder smartphone te leven blijven bestaan? Ik stel die vraag sinds enige tijd – bij gelegenheid – aan wie ik maar tegenkom. Het antwoord komt gewoonlijk neer op: ja, deze vrijheid moet blijven bestaan. Vervolgens blijkt ook bijna iedereen te verwachten dat deze vrijheid gaat verdwijnen.

Tijdens een gesprek bij de Ongelooflijke Podcast over de verkiezingsuitslag, typeerde theoloog Stefan Paas de ChristenUnie-kiezers als hobbits uit Lord of the Rings: “een lief, vrolijk volkje. Niet heel rijk, maar ze hebben een tuin en een huisje.” Hoewel in deze typering een kern van waarheid zit en we haar wat mij betreft gewoon kunnen omarmen, doet ze zowel de hobbits als de ChristenUnie-achterban wel wat tekort. Zijn er andere kenmerken en kwaliteiten waarmee Tolkien de hobbits tot leven bracht, die voor christenen van waarde kunnen zijn als zij zich op het politieke toneel begeven? Jazeker!

Afgelopen partijcongres diende PerspectieF een amendement in op het verkiezingsprogramma om het initiatiefrecht voor het Europees Parlement te verkennen. Het is jammer dat dit amendement het niet haalde, want het initiatiefrecht kan de democratische legitimiteit van de Europese Unie (EU) helpen herstellen.  

Recent neemt de discussie over dienstplicht weer toe, naast waarschuwingen om ons op oorlog voor te bereiden. Laten we aannemen dat we binnen enkele jaren inderdaad betrokken zijn bij een grootschalig conflict en het ongemak hierbij toelaten. Dan is een ‘whole of society’ benadering essentieel en dat vraagt een andere dienstplicht.

Het sterven van voormalig premier van Agt en zijn vrouw gaf de media aanleiding om te berichten dat duo-euthanasie toeneemt. De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht voor het zelfgekozen levenseinde. Het is goed dat er wordt gesproken over de dood, maar media én overheid moeten euthanasie niet verheerlijken. 

Nederland zit in een immense verbouwing. Doel is dat in 2030 1,5 miljoen woningen aardgasvrij (-gereed) zijn. Dit betekent dat ruim 200.000 woningen per jaar vergaand worden verduurzaamd. Hoe gaan we dat betalen?

Een geloofwaardig Europa stelt orde op zaken in de eigen veiligheidsgemeenschap, stimuleert het basisvertrouwen en zet zich blijvend en onverzettelijk in voor de internationale rechtsorde. Zo’n Europa schrikt pas echt af.

Als activist tegen wil en dank vertel ik graag over West Papua en de band met Nederland. Maar er is ook frustratie. Waarom moet het nog worden uitgelegd? Wanneer landt de noodkreet die al klinkt sinds 1962?

De moeder van de schrijfster Edith Eger had het haar op weg naar Auschwitz nog ingeprent: “niemand kan dat wat je in je eigen gedachten hebt van je afpakken”. 

O nee?

De digitale euro is veel meer dan een extra betaalmogelijkheid en daardoor belangrijk. De invoering is echter complex en kent veel valkuilen, daarom zou de ChristenUnie een kritische voorstander moeten zijn. 

De titel van het vorige coalitieakkoord was  'omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst'. De nieuwe coalitie zal dit ‘omzien’ vermoedelijk een nationale invulling geven. Juist nu moeten christelijke politici oproepen tot barmhartigheid zonder grenzen.

Kortgeleden publiceerden de Wetenschappelijke Instituten van D66, GroenLinks en PvdA een manifest waarin zij pleiten voor een maat­schap­pelijke raad. Zo’n raad zou bij grote ondernemingen inspraak moeten krijgen bij belangrijke bedrijfs­beslissingen. Ook de ChristenUnie zou dit idee moeten omarmen.

Hoogleraar Peter Boelhouwer heeft voor Nieuw Sociaal Contract een essay geschreven over de woningmarkt. Boelhouwer pleit voor minder regels voor de woningmarkt. Maar volgens het ChristenUnie netwerk Wonen en Ruimte is dat niet de oplossing voor de wooncrisis.

Iedereen houdt van bos toch? Méér bos willen we ook, maar waar dan? En wat hebben we er voor over? Als we meer bos willen, moeten we scherpe keuzes maken. Bijvoorbeeld door landbouwgrond op te geven voor bos. En door soms biodiversiteit voorrang te geven boven houtproductie. 

Regelmatig worden mensen met een van de mainstream afwijkende visie niet getolereerd en zelfs gecanceld. Dit tast de vrijheid van meningsuiting aan. De cancelcultuur vormt daarmee een bedreiging voor onze democratische rechtsstaat.

Onlangs was ik bij ‘Vecht’, een theaterstuk gebaseerd op de toeslagenaffaire. Het stuk laat indringend zien hoe mensen kapot zijn gemaakt door een wantrouwende overheid. Ik hield het niet droog tijdens de voorstelling, en velen in de zaal met mij. Wat een onrecht is hier gedaan. Een van de gevolgen van de toeslagenaffaire is dat politici weer willen werken vanuit vertrouwen. In de gemeenteraad in Amersfoort hoor ik dat vaak terugkomen. Toch blijkt de reflex van wantrouwen sterk, ook in onze partij.

De ChristenUnie zette in het verkiezingsprogramma en campagne nadrukkelijk in op een verhoging van het sociaal minimum. Dat is een goede zaak, maar werken moet wel aantrekkelijker worden. Daarom moeten minimumloon en uitkeringen losgekoppeld worden.

Komende zaterdag, 48 jaar geleden, werd Suriname onafhankelijk. De onafhankelijkheidsverklaring had het laatste puzzelstukje van de dekolonisatie moeten zijn. Maar in de praktijk ligt er nog een grote opgave.  

Iedereen kent dat gevoel. Je speelt een spel en hebt bijna gewonnen. Alles valt de goede kant op. Dit kan niet meer mis gaan. Maar tot het spel klaar is moet je geduld hebben. Je zet je pokerface op en probeert niet te veel op te vallen. Lekker veilig onder het maaiveld je zegeningen tellen. Zo moet Mark Rutte zich lang hebben gevoeld als meesterstrateeg van de VVD.

Sinds ik een paar jaar geleden begon als onderzoeker voor Defensie, heb ik me regelmatig afgevraagd of ik ‘goed’ werk doe. In mijn werk houd ik me bezig met het verbeteren van de inzet van het materieel en de mensen van Defensie. Om sneller, slimmer en beter te reageren dan de tegenstander. In veel gevallen gaat dit om het verschil tussen leven of dood. Tussen jouw leven of dat van de tegenstander. Het Bijbelse gebod ‘Heb uw vijanden lief’ zet mij vaak aan het denken. Is een sterke krijgsmacht wel een goed doel?

Als kind kon ik altijd wel een reden bedenken om meer zakgeld te ontvangen. Meer was immers beter en het maakte mijn leven makkelijker. Waar dat geld vandaan kwam interesseerde me niet. Als ik het maar snel kreeg en meteen kon uitgeven. En wat is er dan makkelijker dan naar je ouders gaan? Een vergelijkbaar gevoel heb ik de laatste tijd bij de onvrede onder spaarders over de spaarrente bij hun bank. En bij de eis van studenten om geen rente te betalen op hun studielening.

De ChristenUnie pleit in haar verkiezingsprogramma voor constitutionele toetsing: een Constitutioneel Hof zou de bevoegdheid moeten hebben om wetten die langs het parlement zijn gegaan (formele wetten) te toetsen aan de Grondwet. Met het Toeslagen-schandaal in het achterhoofd vindt men dat er meer toezicht moet zijn op het werk van de wetgever. Constitutionele toetsing draagt echter nauwelijks bij aan de rechtsbescherming van de burger en zou bovendien christelijke politiek in de weg kunnen staan. 

Afgelopen juni rapporteerde het Europese drugsagentschap EMCDDA opnieuw een stijging van het aantal drugsdoden in Europa. Nederland neemt hiervan ruim 16% voor haar rekening. Waar een klein land groot in kan zijn. We moeten wat kwaad is goed blijven benoemen.

Vorige week werd in de Tweede Kamer de ‘Afrikastrategie’ besproken: een document van 50 pagina’s dat de Nederlandse inzet voor de komende tien jaar op dit gigantische continent omschrijft. Het is de vraag of deze inzet zal leiden tot een gelijkwaardiger relatie met Afrikaanse landen. De ChristenUnie zou zich daar hard voor moeten maken.

Wetenschappelijk onderzoek brengt niet zelden onvoorziene kettingreacties op gang, soms met catastrofale gevolgen. Dit geldt ook voor onderzoek met menselijke embryo’s. Laten we daarom terughoudend zijn met het versoepelen van de regels voor dit type onderzoek.

Met deze zin kwam er deze vakantie een einde aan mijn vakantie vibe. Ik genoot van een prachtige New Wine Zomerconferentie en een aantal weken Zuid Frankrijk met mijn gezin. Terwijl ik wat mijmerde over de polarisatie in het klimaatdebat kwam dit nieuwe lied van ‘Schrijvers voor Gerechtigheid’ opeens binnen:

‘Wat hebben we gedaan? We reisden en we vlogen, steeds verder en goedkoper. We zijn maar doorgegaan. We gingen grenzen over en sloten onze ogen. Wat hebben we gedaan? We aten wat we wilden, van over heel de wereld. We zijn maar doorgegaan. Vergaten wat we hadden op onze eigen akkers’.

Niet gek dat ‘de gemeenschap’ nieuw elan krijgt en politici daarvoor pleiten. Maar wil dat werken, dan zijn een blik naar buiten en dienstbaarheid aan een rechtvaardige wereld noodzakelijk, betoogt Trineke Palm in Trouw.

Christelijk-sociale politiek is radicale politiek: politiek die geworteld is in bronnen uit het verleden. We zijn momenteel gezegend met drie partijen die zich beroepen op christelijk-sociale bronnen. Maar als we christelijk-sociale politiek haar radicaliteit willen teruggeven, is het noodzakelijk dat we dit denken niet versmallen tot een groepje ‘grote denkers’.

Rijk en provincies spraken vorig jaar af om 900.000 nieuwe woningen op te leveren voor 2030. Het vereiste aantal voor dit jaar wordt echter bij lange na niet gehaald. Een oplossing voor het woningtekort is door de val van het kabinet verder weg dan ooit. Om het tij te keren moet in het volgende kabinet weer een minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening plaatsnemen.

De Keti Koti viering van afgelopen zaterdag zal weinig mensen ontgaan zijn. In zijn toespraak vroeg de Koning vergeving vroeg voor het Nederlandse slavernijverleden. Dit jaar herdenken en vieren we 150 jaar afschaffing van de slavernij. Overal in het land zijn er vieringen, komen er monumenten en er wordt zelfs gepleit voor een nationale feestdag. Deze aandacht is goed, maar vieren en herdenken lijkt ten koste te gaan van échte bewustwording van het slavernijverleden. 

Sinds de Toeslagenaffaire staat de menselijke maat hoog op de politieke agenda. Maatwerk in het sociaal domein is een belangrijk streven. Maar er is meer nodig.

‘Tegen de revolutie, voor het evangelie’, luidt een gevleugelde uitspraak van Groen van Prinsterer. Groen had ook kunnen zeggen: ‘tegen de ideologie, voor het evangelie’. De ideologische geest van de revolutie die Groen bekritiseerde bestaat nog, en leidt ook nu tot brokken. Een voorbeeld daarvan is de groep van tienduizend gezinnen die door ideologisch gedreven overheidsbeleid in armoede is gestort. Maar ook de ChristenUnie is niet immuun voor de verleiding van ideologie.

Op het partijcongres van de ChristenUnie presenteerde het Wetenschappelijk Instituut de digitaliseringsvisie. Deze visie is bedoeld als ondersteuning voor debat en besluitvorming over digitaliseringsvraagstukken en bevat een aantal toegankelijke casussen die helpen om hierover na te denken.

De visie benadert digitalisering op een waardevolle manier vanuit christelijk denken over techniek. Op basis van de ChristenUnie beginselverklaring worden relevante waarden geselecteerd die samen een 'waardenmeetlat' vormen die langs een vraagstuk gelegd kan worden. Zo wordt geïllustreerd hoe een waardenafweging eruit kan zien.

Voormalig partijleider Gert-Jan Segers gebruikte graag het woord ‘Gideonsbende’ om de fractie in Den Haag aan te duiden. Het slechte nieuws is dat de associatie met de ChristenUnie wellicht een beetje is uitgewerkt sinds Forumleider Baudet in februari zijn boek De Gideonsbende uitbracht. Maar er is ook goed nieuws: er is een ander persoon uit de Bijbel die de ChristenUnie en de Haagse fractie kan inspireren. Ik heb het over Joab.

Er wordt veel gesproken over kloven in dit land. Tussen stad en platteland, burger en politiek, jong en oud, rijk en arm. Zijn dit verschillende kloven of zijn het symptomen van een diepere breuklijn in de samenleving?  Ik denk het laatste.  

Het politieke debat over de EuropeseUnie overstijgt zelden het niveau van ordinair gekibbel over geld. Deze gesprekken dragen bij aan een beeld van de EU waarin economische waarde centraal staat. Het is een beeld dat bij weinig mensen liefde zal oproepen.

Het is daarom niet verrassend dat de opkomst voor Europese verkiezingen steevast laag is en Euroscepticische partijen de wind in de zeilen hebben. Om het tij te keren moeten we  een ander beeld van Europa schetsen; een beeld dat wij kunnen liefhebben.

Sinds kort verwelkomen wij in onze kerk vluchtelingen uit Oekraïne. Begin dertig en goed Engels sprekend. Ze werken fulltime en delen trots hun selfies op sociale media. Hun wortels groeien rap in de vruchtbare grond van het nieuwe land. Maar nu komt de maar, deze broeder en zuster zijn studenten met Afrikaanse nationaliteiten. Als zogeheten ‘derdelanders’ genieten ze slechts tijdelijke bescherming. Hun situatie maakt duidelijk dat ons asielbeleid anders moet en kan.

De boodschappen worden razendsnel duurder. Tsja, inflatie, we worden nu eenmaal collectief armer, aldus onze vicepremier. Toch worden supermarkten iets minder snel armer. Ahold Delhaize zag de winsten in 2022 met 14% stijgen. Dit fenomeen is ondertussen bekend komen te staan als "graaiflatie", een fenomeen waarbij inflatie als voorwendsel wordt gebruikt voor exorbitante prijsverhogingen.