Wijnstokken en vijgenbomen; over ontheemding, nieuw eigenaarschap en een economie van de samenleving

In de komende editie van ons kwartaalblad 'Groen' stellen Gert-Jan Segers, Alex ten Cate en Antonie Fountain ontevredenheid in ons land vast, ondanks een afnemende werkloosheid en een goed economisch vooruitzicht voor de komende jaren. Waaraan wijten zij die ontevredenheid? En wat moet ervoor gebeuren om het gevoel van ontheemding weg te nemen en mensen weer meer zekerheid te geven?

Onze economie groeit, de werkloosheid neemt af en het economisch vooruitzicht voor de komende jaren is goed. Toch borrelt er onder de oppervlakte ontevredenheid, en soms kookt die over. Bij velen leeft het gevoel dat hen zowel economisch als sociaal-cultureel iets is ‘afgenomen’. Dat leidt tot bittere discussies, van pensioen tot Zwarte Piet, van Europa tot de hoogte van het eigen risico. Er lopen door de samenleving diepe kloven met aan beide zijden mensen met het gevoel dat hun laatste restje zekerheid op het spel staat.

Politici op de flanken beloven ontheemden en miskenden dat zij zullen ‘terugpakken’ wat deze miskenden eigenlijk toekomt. Maar voorlieden als Baudet, Wilders, Kuzu en Krol zijn vooralsnog politiek te onmachtig om die belofte in te lossen en versterken daarmee alleen maar de gevoelens van heimwee en bitterheid bij hun kiezers. Zelfs mensen die zien dat de politieke uiteinden geen nieuwe zekerheid kunnen bieden en die daarom op een gevestigde partij stemmen, wantrouwen de antwoorden van het ‘politieke midden’. En met reden.

Nieuwe antwoorden
Het is het politieke midden geweest dat weliswaar de kans op werk heeft vergroot, maar de kans op een baan en bezit heeft verkleind. Het is datzelfde midden geweest dat de publieke diensten misschien efficiënter heeft gemaakt, maar ondertussen mondige burgers naar een onpersoonlijk, digitaal klantenformulier verwijst. Het is het midden geweest dat de economie heeft laten groeien, maar dat de koopkracht van gewone Nederlanders heeft verwaarloosd. Als we – want ook de ChristenUnie hoort bij dat midden – nú niet met nieuwe antwoorden komen, dreigt een land met mooie macro-economische cijfers, maar waarin te veel mensen er veel te weinig op vooruit gaan, waarin men minder zekerheden heeft en waarin niemand zich echt thuis voelt.

In dit essay leggen we een relatie tussen politieke keuzes, economische ontwikkelingen en het gevoel van ontheemding. We leggen een relatie tussen het culturele onbehagen en de economische scheefgroei, en zoeken de smalle weg tussen links en rechts. We geven hiermee de aftrap van onze zoektocht naar nieuwe antwoorden op de vragen van ontheemde mensen. Een zoektocht die ons kan helpen om tijdens deze kabinetsperiode onze agenda te vernieuwen. In dit artikel verkennen we hiervoor drie lijnen, die allemaal te maken hebben met het begrip ‘eigenaarschap’.

Eigenaarschap gaat niet slechts over bezit. Het gaat ook over de mate waarin mensen (nog) voelen dat ze zeggenschap en invloed hebben op wat er gebeurt met hun werk, buurt, samenleving en toekomst. Mensen die niet meer ervaren dat hun bijdrage ertoe doet, haken af. Onze economie en zelfs onze democratie zijn dan niet langer van ons allemaal, maar slechts van de enkelingen die wel de weg naar kapitaal en invloed kennen. Zonder een gezond eigenaarschap – fysiek en sociaal – is ons onderlinge sociaal contract, onze samenleving niet lang meer houdbaar.


Wat is er nodig voor een gezond eigenaarschap? En wat moet er gebeuren om nieuwe antwoorden te kunnen bieden aan hen die zich ontheemd voelen? 
In de komende editie van Groen (vanaf 26 juni) verkennen de auteurs daarvoor drie lijnen - bezit, belasting en wie we zijn -, die allemaal iets zeggen over (nieuw) 'eigenaarschap'. 

Deze editie van Groen is vanaf 26 juni voor € 7,50 te koop in onze webshop en gratis voor onze donateurs. Word nu donateur vanaf € 3,- per maand en ontvang Groen viermaal per jaar gratis!