Dasein ist Miteinandersein (Bestaan betekent: samen-met-anderen-zijn). Aan die overtuiging van de Duitse filosoof Heidegger moest ik denken bij de presentatie van het nieuwste rapport van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV), Gezamenlijk investeren in transities: Een toekomstvisie op internationale samenwerking. De essentie van het zijn is, volgens Heidegger, het samenzijn met anderen. Onderlinge lotsverbondenheid.

De AIV stelt voor ontwikkelingssamenwerking te focussen op wereldwijde transities op het gebied van economie, ecologie, stabiliteit en bestuur. Uitdagingen die alle landen en alle mensen aangaan. En dat is een koers die steun verdient. Want net zoals we in onze persoonlijk levens niet zonder de ander kunnen, kan dat ook op grotere, internationale schaal niet.  

Verbondenheid als naastenliefde

Voor veel Nederlanders is dit niets nieuws. Ontwikkelingssamenwerking is niet slechts een beleidsterrein, maar een zaak van de hele samenleving. Bij mijn werkgever Woord en Daad zien we dat dagelijks door de grote betrokkenheid van kerken, ondernemers, scholen, kringloopwinkels en vele vrijwilligers bij ons werk. Zij zijn onderling verbonden en verbinden zich daarmee ook met de ander ver weg. Terecht heeft de AIV hier oog voor en adviseert hij het kabinet dan ook deze initiatieven van onderop te ondersteunen, ook financieel.

Verbondenheid als gedeeld belang

Maar ook in gedeelde belangen zien we onze verbondenheid terug. Neem de zorg voor de schepping, ons gemeenschappelijk huis, zoals paus Franciscus het omschreef. Klimaatverandering kent geen grenzen en kan alleen door internationale samenwerking het hoofd geboden worden. En neem de instabiliteit rondom de Straat van Hormuz als een van de belangrijkste internationale transportroutes; onvoorspelbaarheid drijft wereldwijde energieprijzen omhoog en leidt tot beperkte beschikbaarheid van grondstoffen. Dat geldt voor Europa, maar ook voor veel landen in het Mondiale Zuiden. We zijn inherent met elkaar verbonden en dus van elkaar afhankelijk.  

Maar Haags en Brussels beleid dreigt het miteinandersein van Heidegger te vaak uit het oog te verliezen. Gedeeld belang wordt korte-termijn eigenbelang en snijdt de verbinding met de ander door. Daar waarschuwt ook de AIV voor. Onder het kabinet-Schoof werden het tegengaan van migratie en het creëren van kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven het hoogste doel. In Brussel kijkt men met interesse en wordt dezelfde trend ingezet, ondanks de verdragsverplichting om armoedebestrijding centraal te stellen.

Verbondenheid als politiek uitgangspunt

‘Een goed leven is een leven in verbondenheid’, zegt de ChristenUnie in haar beginselverklaring. Die verbondenheid houdt niet op bij de landsgrenzen. Mede dankzij de ChristenUnie bleef ontwikkelingssamenwerking op de politieke agenda staan, ook toen de druk op de budgetten toenam. In een wereld die onvoorspelbaarder wordt en internationale uitdagingen onverminderd groot zijn, blijft die inzet van groot belang.

Want uiteindelijk is internationale samenwerking niet slechts een kwestie van geven aan de ander, maar bovenal van erkennen dat we met elkaar verbonden zijn. Dasein ist Miteinandersein. Dat besef zou niet alleen ons persoonlijke leven, maar ook onze buitenlandpolitiek moeten bepalen.