Het privatiseringsverdriet van Nederland

Door Geert Jan Spijker

In het vorige maand verschenen boek De terugkeer van het algemeen belang geeft Eerste Kamerlid Roel Kuiper een beeld van de gevolgen van de privatiseringspolitiek van de afgelopen dertig jaar, onder meer voor de NS, de KPN en de energiesector. Staatsbedrijven werden verkocht, publieke dienstverlening overgeheveld naar de markt en de bedrijfsmatige overheid verscheen op het toneel. Door het op afstand zetten van overheidsdiensten verloor de politiek invloed en raakten burgers gedesoriënteerd.  Privatiseringspolitiek bracht een revolutie in de verhouding tussen overheid, markt en samenleving. Het heeft gevestigde patronen van zeggenschap en gemeenschappelijk overleg veranderd en meer onbehagen en meer Europa gebracht dan menigeen lief is. De burger verloor met de politiek grip op het publieke domein. De Nederlandse democratie werd een ‘transactiedemocratie’ met veel aandacht voor de eisen van de markt en onvoldoende oog voor de belangen van de burger. Die burger is daarop gaan reageren. Er is privatiseringsverdriet over de teloorgang van publieke zeggenschap over de eigen samenleving.  

In het boek analyseert Kuiper de gevolgen van privatiseringspolitiek en schetst hij een politieke route voor de toekomst. Wat waren de cruciale  momenten in de besluitvorming? Welke rol speelde Europa in het beleid van verschillende kabinetten? Wat betekende privatiseringspolitiek voor de samenleving, de economie en het bedrijfsleven in Nederland?  Volgens de auteur moeten politici weer durven kiezen voor het algemeen belang in het besef dat burgers en overheden samen bouwen aan een politieke gemeenschap. De rol van de Interne Markt moet kritisch worden getoetst en publieke waarden moeten terugkeren. ‘Dat vergt een politiek idee van Nederland en onszelf. Als het tekort van Nederland is dat dit is gaan ontbreken, dan is nu het moment aangebroken onszelf opnieuw uit te vinden’.

Roel Kuiper (1962) is fractievoorzitter van de Senaatsfractie van de ChristenUnie. In 2011-2012 was hij voorzitter van de Parlementaire Onderzoekscommissie van de Eerste Kamer, die onderzoek deed naar de privatisering en verzelfstandiging van overheidsdiensten. Het rapport van deze commissie Verbinding verbroken?  verscheen in 2012. De conclusies en aanbevelingen zijn door de Eerste Kamer en vervolgens door de regering overgenomen.