'De overheid gaat eenzaamheid niet oplossen'

Een van de speerpunten van het manifest Waardig ouder worden is: zet alles op alles om eenzaamheid bij ouderen te voorkomen. De nationale discussie over dit manifest krijgt op verschillende plekken een lokaal staartje. We spraken ChristenUnie-wethouders Alwin te Rietstap uit plattelandsgemeente Hardenberg en Inge Jongman uit de stad Groningen over hun voornemen om eenzaamheid onder ouderen tegen te gaan. De overheid moet zich volgens hen bescheiden opstellen in de aanpak van eenzaamheid. Bewustwording onder burgers bevorderen is een belangrijke stap. En hoewel sociale netwerken op het platteland sterker zijn dan in de stad, kan eenzaamheid op het platteland des te schrijnender zijn.

De eerste wethouder die we spreken is Alwin te Rietstap uit Hardenberg.

Bij het aantreden van het college kopte De Stentor: ‘Hardenbergs college bestrijdt vergrijzing.’ Waarom is vergrijzing eigenlijk een probleem? | “Vergrijzing is geen probleem, maar levert wel dilemma’s op. Kijk maar naar de nationale discussie over voltooid leven en waardig ouder wor- den. Ouderen voelen zich maar al te vaak overbodig of tot last voor de samenleving. Daar heeft het college van Hardenberg oog voor. Temeer daar Hardenberg langzaamaan vergrijst.

Tegelijkertijd willen we vooral het positieve van ouderdom benadrukken. De waarde van ouderen blijkt bijvoorbeeld bij  de herdenking van de Tweede Wereldoorlog. Toen de zoon van de verzetsheld Frits de Zwerver op een school in Hardenberg zijn levensverhaal kwam vertellen, waren de  jongeren  vanaf de eerste minuut geboeid. Die  levenservaring van  ouderen mag op meer terreinen gaan meetellen. Laten we ze in de spotlights zetten!”

Ouderenbeleid gaat vaak over eenzaamheid. Speelt dat thema wel in een hechte plattelandsgemeente als Hardenberg? | “Die hechte gemeenschap is er: ‘noaberkracht’ noemen we dat hier in het Vechtdal. Maar het platteland heeft ook een andere kant. Wanneer iedereen elkaar kent kan het des te moeilijker zijn om eenzaamheid bespreekbaar te maken. Daardoor is er op het platteland veel verborgen eenzaamheid.

Daarbij is het onmogelijk om in alle kleine kernen van Hardenberg hetzelfde voorzieningenniveau in stand te houden. Kinderen trekken vaak weg naar de stad. En als een partner in een verzorgingstehuis komt, betekent dit al snel een grote reisafstand voor de ander. Bovendien is het openbaar vervoer minder goed ontwikkeld dan in stedelijk gebied. Dat vergroot de kans dat iemands netwerk op latere leeftijd uit elkaar valt.”

Hardenberggaateenouderenakkoordsluiten.Wat zal daar in staan? | “Zover zijn we nog niet. We gaan eerst de opgaven analyseren die gepaard gaan met ouderdom. Ook bekijken we welke maatschappelijke organisaties relevant zijn bij ouderen- problematiek en wat er allemaal al gebeurt. Vervolgens komen pas de oplossingen. Het akkoord moet een signaal en een startpunt zijn. We willen thema’s zoals eenzaamheid op de agenda zetten en het gesprek daarover normaliseren. Daarnaast willen we juist ook de waarde van ouderen benadruk- ken. De rol die het manifest Waardig ouder worden heeft gespeeld is daarbij een goed voorbeeld: de nationale trend van het aantal euthanasiegevallen lijkt eindelijk te zijn omgebogen. Het aantal euthanasiegevallen daalde in 2018 voor het eerst. Als je de waarde van ouderdom erkent, maakt dat dus echt verschil. Daarbij is de rol van de overheid overigens bescheiden: we signaleren en regisseren.”

Hoe verhoudt dit akkoord zich  tot het manifest Waardig ouder worden? “Het akkoord is een lokale vertaling van het manifest. Ik maak daarbij bewust gebruik van dezelfde taal: daarmee laat ik zien waar het akkoord vandaan komt. Het is niet de bedoeling dat het akkoord de ChristenUnie slechts wordt ‘gegund’: het moet worden doorleefd door alle partijen. Bij de formatie heeft de ChristenUnie wel aangegeven dat een ChristenUnie-bestuurder dit thema moet trekken: dat ben ik dus geworden.”

Een uitgangspunt in de Wmo is dat eerst de eigen kracht en het sociale netwerk worden aangesproken, voordat een beroep wordt gedaan op de overheid. Wat mag de overheid verwachten van familieleden (mantel- zorg), de kerk, buren (noaberschapen vrijwilligers bij de ondersteuning van ouderen? | “Ouderenbeleid gaat volgens dezelfde principes die gelden in het hele sociaal domein. Bij een signaal van eenzaamheid wordt eerst een beroep gedaan op de eigen kracht en het eigen netwerk van de oudere. Pas daarna komt de overheid in beeld. Dat is niet om burgers te pesten: als burgers er zelf of met hun netwerk uit komen is dat uiteindelijk op lange termijn een effectievere oplossing dan een interventie van de overheid.

De keerzijde van deze aanpak zie ik echter ook. Bij het bezoek van Wmo-consulenten stoppen sommige ouderen hun familiefoto’s weg omdat ze denken dat ze anders geen zorg krijgen. Dat is echt niet nodig: de overheid blijft een schild voor de zwakken. Als er echt nood is neemt de overheid actie en mag dat best wat kosten.”


Wat is het beleid op eenzaamheid in een stad als Groningen? En als de overheid eenzaamheid niet kan oplossen, wat kan het dan wel doen? Dat lees u in de volgende editie van Groen, die verschijnt op 25 juni. 

Deze editie van Groen is vanaf eind december voor € 7,50 te koop in onze webshop en gratis voor onze donateurs. Word nu donateur vanaf € 3,- per maand en ontvang Groen viermaal per jaar gratis!