Waarden wegen

Door Martine Vonk

Als ik ergens een gemeenschap heb ontmoet die verregaande consequenties trekt van het kiezen voor hun basiswaarden, is dat de Amish-gemeenschap. Ik heb drie maanden bij Amish families in Lancaster County mogen verblijven in het kader van mijn promotieonderzoek. Ook al verschillen onze waarden op bepaalde terreinen en maken zij andere keuzes dan ik in het dagelijks leven, hun proces van waarden wegen vind ik fascinerend en ook inspirerend voor ons leven en de politiek in Nederland.

Waarden wegen
De Amish hebben hun gemeenschappelijke waarden helder benoemd, ze nemen deze serieus en ze koppelen er hun gedragskeuzes aan. Dat kan betekenen dat ze zich bepaalde ontwikkelingen ontzeggen omdat deze hun belangrijkste waarden, en daarmee hun kwaliteit van leven, op de langere termijn aantasten. Vaker nog nemen ze ontwikkelingen wel gedeeltelijk over, maar maken er hun eigen versie van. Amish hebben bijvoorbeeld het gebruik van de telefoon in huis afgewezen. Aanvankelijk maakten ze wel degelijk gebruik van de telefoon in huis, maar gaandeweg vonden ze dat het face-to-face contact verminderde, dat het teveel tot roddel leidde en ook dat een rinkelende telefoon teveel inbreuk maakte op het gezin, omdat het gesprekken onderbrak. De Amish kozen een pragmatische oplossing: ze hebben wel telefoons, maar die staan in een telefoonhuisje achterop het erf. Mensen kunnen een boodschap achterlaten op de voicemail en een paar keer per dag luisteren de Amish deze af. Het is een voorbeeld van waarden wegen: dingen die allemaal belangrijk zijn afwegen om uiteindelijk te kiezen voor dat wat je het allerbelangrijkst vindt. Overigens staat de Amish met de opkomst van de mobiele telefoon in de gemeenschap weer een nieuw proces van waarden wegen te wachten.

Stip op de horizon
Voor de meesten van ons zal het bezit van de telefoon geen issue zijn, hoewel rond het gebruik van mobieltjes een nieuwe etiquette niet zou misstaan. Waar het me om gaat is de vraag of we helder voor ogen hebben welke waarden het belangrijkst voor ons zijn en hoe we onze keuzes daar voortdurend op kunnen afstemmen. Zeker in de politiek speelt daarbij ook de afweging tussen korte en lange termijneffecten. Het is niet altijd helder wat de consequenties van bepaalde keuzes zijn op de lange termijn. Ook de snelheid van het politieke bedrijf laat niet altijd ruimte voor een grondige bezinning op de lange termijneffecten van beleid op onze kwaliteit van leven. Toch is het essentieel om deze bezinning ruimte te blijven geven en kwaliteit van leven als stip op de horizon te blijven benoemen. Hoewel de Amish weinig op hebben met politiek, kunnen ze ons hier zeker in inspireren.


Martine Vonk is hoofdredacteur van DenkWijzer