De mythe van waardenvrije participatie

Door Bram Rebergen


Als missionaire jongerenorganisatie opereert Youth for Christ in een samenleving die in toenemende mate kritisch is op religieus gemotiveerd welzijnswerk. Die kritiek wordt vooral gevoed door media en politiek. Wat merkt Youth for Christ hier zelf van in de uitvoering van haar missie? Welke rol ziet ze voor zichzelf weggelegd, nu en in de toekomst, en hoe kan Youth for Christ constructief samenwerken met de overheid en andere partijen? 

Youth for Christ is een internationale jongerenorganisatie. Youth for Christ is een internationale jongerenorganisatie. In Nederland geven we onze missie handen en voeten met onder meer lokaal missionair jongerenwerk. Youth for Christ wil aansluiten bij jongeren in deze tijd en net als Jezus relaties aangaan, hen een spiegel voorhouden en hen inschakelen. We hebben het verlangen dat jongeren vroeg of laat op een positieve manier reageren op de onvoorwaardelijke liefde van God.

Youth for Christ werkt met betaalde en onbetaalde medewerkers. Een aanzienlijk deel van ons werk wordt gesubsidieerd vanuit de lokale overheid. Tevens worden projecten van Youth for Christ financieel gesteund door vermogensfondsen en een betrokken achterban. Youth for Christ gelooft dat in het volgen van Jezus Christus Zijn Koninkrijk van vrede en gerechtigheid ten volle zichtbaar en merkbaar zal worden. Dat geloof is onlosmakelijk verbonden met onze missie en de manier waarop we die concreet uitvoeren.

Scepsis
Het jongerenwerk van Youth for Christ wordt in het hele land gewaardeerd. Lokale overheden zijn zeer tevreden over onze aanpak, onze inzet, de kwaliteit en de resultaten van ons werk. We weten jongeren op een positieve manier te benaderen en zelfs te betrekken bij ons werk. Als subsidies worden stopgezet heeft dat voor het overgrote deel te maken met bezuinigingen die alle ‘leveranciers’ van welzijnswerk treffen. De identiteit van de organisatie komt zelden ter sprake als reden om niet meer te subsidiëren.

Dat is de feitelijke situatie. Toch ervaren we toenemende scepsis over de positionering van identiteitsgebonden organisaties. Scepsis die mede gevoed wordt door prominente figuren in de media en de politiek, die elke vorm van religie in verband brengen met onderdrukking en geweld. Religie zou ouderwets zijn, discriminerend, intolerant, wereldvreemd en voor de moderne mens volstrekt achterhaald en ridicuul.

Waardenvrij
Vanuit de politiek komt de kritiek vooral vanuit de neoliberale hoek. Er zou een ‘waardenvrije’ of ‘neutrale’ levensopvatting zijn die een dominante positie zou moeten hebben ten opzichte van de door minister Schippers zo genoemde “religieuze clubjes”.

Die aandacht voor de motivatie van religieuze organisaties is onevenredig en oneerlijk. Er bestaat geen waardenvrije of neutrale benadering. Niet-religieuze partijen worden net zo goed gedreven door een intrinsieke motivatie die past bij een ideologie om de samenleving in te richten. Onze intrinsieke motivatie is Gods liefde. Je kunt hooguit zeggen dat de ene wordt gevoed door religieuze overwegingen en de ander door ideologische. Waar komt toch de angst vandaan mogelijkerwijs positief wordt gereageerd op onze motivatie? Juist de overheid zou er zorg voor moeten dragen dat elke stem in ons land het recht en de ruimte krijgt om gehoord en erkend te worden.

Dubbele agenda
Wat is de impact van die publieke scepsis over de identiteit van religieuze organisaties? In het geval van Youth for Christ worden aanvragen bij fondsen soms afgewezen vanwege die specifieke identiteit en is er op gemeentelijk niveau regelmatig politieke roering in aanbestedingstrajecten. Veel gehoorde beweegredenen zijn: Youth for Christ is een evangeliserende organisatie, dus niet waardenvrij; ze staan niet open voor andersdenkenden en -gelovigen, dus in feite discriminerend; ze hebben een dubbele agenda, want het werk dient als vehikel tot beïnvloeding van de doelgroep.

Auschwitz
Voor Youth for Christ levert dit soms de karikatuur op van een clubje mensen dat op elke hoek van de straat met de Bijbel in de hand oproept tot bekering. Ja, wij geloven dat een leven in relatie met God het leven ten diepste vervult. Vanuit dat geloof vervullen wij onze opdracht. Maar die opdracht heeft veel uitingsvormen. Bijvoorbeeld het weerbaar maken van opgroeiende meiden in een wijk in Deventer, of met een stel jongeren uit Alkmaar naar Auschwitz afreizen om een gesprek op gang te brengen over polarisatie en discriminatie. Of jongeren helpen hun talenten te ontdekken, wat hen hoop geeft op een betere toekomst. We willen jongeren laten groeien op alle gebieden van hun leven: sociaal, emotioneel, fysiek. En ja, juist ook geestelijk, want als jongeren Jezus leren kennen, komt er groei op al deze gebieden.

Juist vanwege dit debat heeft Youth for Christ haar ondubbelzinnige mening over het recht op een eigen identiteit in haar missie-statement aangescherpt. In de participatiesamenleving die onze regering zo graag wil, zou de christelijke motivatie om anderen te helpen juist erkend en beloond moeten worden. Niet alleen omdat we zulke geweldige vrijwilligers leveren, maar juist omdat we dat doen vanuit het geloof dat we daartoe geroepen worden!

Essentie
Ondanks de kritische toon van het debat ervaart Youth for Christ op dit moment voldoende ruimte om haar werk te kunnen doen, zonder daarbij water bij de heilige wijn te doen. Uiteraard is het hier nodig de situatie van het werk in De Baarsjes (gemeente Amsterdam) apart te benoemen. Daar is het juist vanwege onze identiteit wel nodig geweest een bijzondere bestuurlijke constructie in te richten om het werk te kunnen blijven doen.

Toch vermoed ik dat het voor organisaties als Youth for Christ in de toekomst wel steeds lastiger wordt om subsidies van lokale overheden te ontvangen. Vanzelfsprekend heeft dat direct effect op de uitvoering van ons werk. Minder geld beperkt onze mogelijkheden. Heeft het effect op de essentie van ons werk? Volstrekt niet. Er zijn in ons land Godzijdank ontzettend veel mensen betrokken bij de missie van Youth for Christ. Ze dragen bij in geld en gebed of gaan zelf aan de slag voor jongeren in hun omgeving. Youth for Christ vertrouwt erop dat die beweging altijd zal voortduren en ziet juist daarin de kracht om vanuit de liefde van Christus individueel en collectief het verschil te maken in de samenleving. Het is geweldig -en ergens ook vanzelfsprekend- als we ons werk vanuit gedeelde waarden samen met de (lokale) overheid kunnen doen, maar financieel zijn we er niet afhankelijk van.

Vruchtbare bijdrage
Voor de ChristenUnie ligt wat mij betreft de opdracht om steeds weer stelling te nemen voor organisaties als Youth for Christ. Een christelijke politieke partij zou niet anders moeten willen. Voorop staat dat deze organisaties een buitengewoon vruchtbare bijdrage leveren aan de samenleving. Bovendien voelen ze zich, juist vanuit hun christelijke identiteit, verantwoordelijk om goed, deskundig en betrouwbaar werk te leveren. Het is dus aan de ChristenUnie om te strijden voor behoud van subsidies voor identiteitsgebonden organisaties. De grote uitdaging is om die opdracht juist in debat te brengen in het licht van de grondrechtelijke scheiding van kerk en staat. Want juist die biedt bescherming tegen de overheersing van een bepalende ideologie of religie. Voor de ChristenUnie een taak om daarin scherp en wakker te blijven.


Bram Rebergen is directeur van Youth for Christ Nederland