'Omdat je christelijk bent'

'Omdat je christelijk bent'

Door Gerbert van Loenen

“Ik neem aan dat je dit zegt omdat je christelijk bent.” Als een christen een kritische vraag stelt over euthanasie en hulp bij zelfdoding, kan hij deze reactie verwachten. Voor je het weet zit je gevangen in een retorisch frame. Al snel krijg je als antwoord: “Ik respecteer je geloof, maar ik ben niet christelijk en kan dus niet zo veel met jouw standpunt.” Hoe kun je voorkomen dat je zo in de houdgreep wordt genomen?

Die vraag is urgent nu D66-Kamerlid Pia Dijkstra heeft aangekondigd met een initiatiefwetsvoorstel te komen dat hulp bij zelfdoding mogelijk maakt voor wie zijn leven voltooid acht. Als christenen in de discussie over haar voorstel gehoor willen vinden, zullen ze argumenten moeten kiezen die ook voor niet-christenen acceptabel zijn. Drie mogelijkheden dienen zich aan.


‘Dit zet kwetsbare mensen onder druk’
Mensen worden gepest, zwartgemaakt en buitengesloten, soms zo erg dat ze aan hun leven gaan twijfelen. Als zelfdoding dan wordt gefaciliteerd, kan discriminatie dodelijk worden. Zo noemde de directeur van euthanasievereniging NVVE mensen met alzheimer herhaaldelijk “zombies in poepluiers”.1

De Adviescommissie Voltooid Leven baseerde haar advies om geen hulp bij zelfdoding mogelijk te maken mede op het gevaar dat druk ontstaat op kwetsbare mensen. “Ondanks de positieve connotatie van het begrip ‘voltooid leven’ zal het in de praktijk toch vooral gaan om mensen die naar hun aard of situatie toch al kwetsbaar zijn en vaak ook afhankelijk van de hulp van anderen. Zij hebben recht op bescherming tegen de druk of de verleiding om te kiezen voor levensbeëindiging. Het recht om er te zijn geldt onverkort voor wie er is.”2
Het is niet altijd zelfbeschikking als iemand zegt dood te willen, mensen kunnen elkaar de dood injagen met harde opvattingen over wat waardig leven is. Laten we liever zorgen voor een samenleving met ruimte voor iedereen, inclusief de meest lastige medemens.


‘Je moet kunnen loslaten’
Veel mensen proberen koste wat het kost greep te krijgen op hun leven. Dat moet geluk brengen, want als er geen geluk meer inzit, wordt het leven zinloos. De liefde, je lichaamsvormen, je gezondheid, je rijkdom, het kind dat je krijgt: alles proberen mensen in hun greep te krijgen om het grootst mogelijke geluk af te dwingen. Zo dreigt de mens een controlfreakte worden. Die ontwikkeling lijkt Pia Dijkstra door te willen trekken door ook de dood tot eigen verantwoordelijkheid te maken.
Plaats hiertegenover iemand die zich kan overgeven, die de controle over haar leven kan loslaten. Die haar kind accepteert zoals het is, over haar lichaam soms de schouders ophaalt, die weet dat werkloosheid niet altijd je eigen schuld is, die dankbaar is voor het mooie dat haar overkomt. Die is wellicht gelukkiger dan wie koste wat het kost het eigen geluk wil afdwingen.


‘Het gaat te snel’
Een derde argument dat je kunt inbrengen, is dat de ontwikkelingen rond levensbeëindiging snel gaan in Nederland. Elke grens die we trekken, blijkt weldra achterhaald. Zo schermen de voorstanders van hulp bij zelfdoding aan wie zijn leven voltooid acht nu met een leeftijdsgrens. In sommige voorstellen moet je zeventig, in andere ook tachtig zijn voor je in aanmerking komt voor hulp bij zelfdoding. Die grens is boterzacht, erkennen de voorstanders. Petra de Jong, op dat moment directeur van de euthanasievereniging NVVE, zei eind 2014: “Die leeftijdsgrens is niet houdbaar. Vervolgens krijg je dan altijd gelijk discussie over een achttienjarige, maar daar willen we het niet over hebben. Het gaat echt over voltooid leven.”3 Eerder zei Dick Swaab, ook hij is een strijder voor zelfdoding, tijdens een bijeenkomst van gelijkgezinden: “De leeftijdsgrens is willekeurig. Onder ons gezegd, we hebben de leeftijdsgrens uit pragmatische overwegingen opgenomen, om de kans op een meerderheid in het parlement te verhogen.”4 Uiteindelijk zal elke leeftijdsgrens arbitrair blijken, en zal hulp bij zelfdoding voor senioren uitmonden in hulp bij zelfdoding voor alle leeftijden. 

Zo is eerder ook in de euthanasiepraktijk de grens in Nederland steeds verlegd. Aanvankelijk ging het in de jaren tachtig om euthanasie bij mensen die lichamelijk lijden, en bij het volle bewustzijn een arts verzoeken om hun leven te beëindigen. Al snel werd ook psychisch lijden geschaard onder de categorie leed die vermeden mag worden door een eind te maken aan het leven. De laatste jaren is euthanasie bij mensen met dementie en psychiatrische aandoeningen gebruikelijker worden. Ook is, in rechtspraak en in protocol, levensbeëindiging bij baby’s gerechtvaardigd geacht indien zij ernstig lijden. En in 2015 stelde de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde dat ook levensbeëindiging bij kinderen tussen een en twaalf jaar mogelijk moet zijn.
Of je nu positief of negatief oordeelt over deze verschillende vormen van levensbeëindiging, niemand kan ontkennen dat heel grote stappen zijn gezet in dertig jaar. Pleit daarom voor een pas op de plaats. Je uit dan geen fundamentele kritiek, je pleit alleen voor enig conservatisme in een zaak van leven en dood.

Bij deze argumenten spelen op de achtergrond christelijke waarden. Het gaat om solidariteit met mensen die worden buitengesloten zoals ooit de melaatsen, om acceptatie dat niemand zijn leven helemaal in eigen hand heeft, en om een poging iets overeind te houden van het ‘Gij zult niet doden’. Het zijn tegelijkertijd argumenten die je kunt delen met niet-christenen.


Drs. Gerbert van Loenen is journalist en auteur van onder meer
Lof der Onvolmaaktheid (2015) en Hij had beter dood kunnen zijn. Oordelen over andermans leven (2009).

 

Noten

1 R. Jonquière. (2008, 10 mei). Mens wil geen uitstel, de Volkskrant en E. Etty. (2008, 26 april). De stelling van Rob Jonquière: aanvaard alle consequenties van een waardig einde, NRC Handelsblad.

2 P. Schnabel, W.J. Schudel., (…) M.J. Verkerk. (2016). Voltooid Leven. Over hulp bij zelfdoding aan mensen die hun leven voltooid achten. Den Haag: Rijksoverheid,. 140-141.

3 G. van Loenen. (2015). Lof der onvolmaaktheid. Utrecht: Ten Have, 59.

4 Bijeenkomst van Uit vrije wil en Humanistisch Verbond, 9 november 2010, Amsterdam, de Rode Hoed.