Samen leven, tot de dood

Lezing van Annemarieke van der Woude, 
voormalig geestelijk verzorgster, nu predikant en exegeet

Er wordt de laatste tijd veel gedebatteerd over hoe samen leven tot het sterven. Er is de afgelopen weken dagen veel aandacht geweest voor mensen die hun leven voltooid vinden; maar is dat een aandacht die blijft? Hoe bescherm je mensen tegen het einde van hun leven tegen druk van hun omgeving? Is voltooid leven niet het verkeerde medicijn bij een foute diagnose?
In de media horen we hoe oude mensen kunnen lijden aan het leven. Ze zijn vaak alleen, hebben een beperkte toegang tot vervoer en een broze gezondheid. Hun kinderen zijn druk en kunnen lang niet altijd voor hen zorgen. Het ontbreekt die ouderen aan de energie om iets te ondernemen. De luxaflex van hun leven sluit zich, en zij hebben geen energie om die weer te openen. Wat betekent het voorstel voor hulp bij zelfdoding bij ‘voltooid leven’ als je deze mensen in gedachten houdt?
Onze samenleving is erg oplossingsgericht. We worstelen als er geen oplossingen meer zijn, als er geen verhelpen of verbeteren mogelijk is. We worstelen met de onoplosbaarheid van een hoge leeftijd. Laten we niet wijzen naar de uitgang, maar bij deze mensen zitten en er zijn. Barmhartigheid is voor ons vaak doen en oplossen; laten en nabij zijn, zijn soms barmhartiger.

Verpleeghuis
Er zijn mensen die, behalve van hun verzorgers, van niemand aandacht krijgen. Dit is niet iets dat met een extra Bingo-avond opgelost kan worden, of met een wet, merkt Dik-Faber op. We zijn het verleerd om samen te leven. Hoeveel tijd heb je voor een ander? Dat is waar het om gaat.
Vanuit de zaal klinkt de kritiek dat de samenleving hierin een taak heeft, maar dat ook de overheid de verkeerde kant op duwt door het sluiten van verzorgingshuizen. Dik-Faber: ‘Mensen zijn langer fit en actief vergeleken met veertig jaar geleden, en willen daarom ook vaker zelfstandig blijven wonen. De ‘alleen-oudere’ is het resultaat van onze samenleving. Er zijn genoeg voorbeelden van hoe ouderen er in slagen om wel bij elkaar te wonen, zonder zware zorgvraag. Daarvoor zijn nieuwe woonconcepten mogelijk (met scheiden van wonen en zorg) en die zijn niet altijd gemakkelijk te realiseren. Overigens heeft de ChristenUnie zich ervoor ingezet dat verzorgingstehuizen die dreigen te sluiten toch kunnen openblijven, door samen met de woningcorporatie en het gemeentebestuur tot nieuwe woonvormen te komen.’
‘Het zou goed zijn als het beeld over een verpleeghuis in de samenleving zou veranderen,’ voegt Van der Woude toe. ‘Ik heb gezien wat verschraling in de zorg doet. De kranten berichten ook over slechte condities in verpleeghuizen. Maar laten we voorkomen dat de angst voor een verpleeghuis een reden wordt voor het aanvragen van euthanasie. Verpleeghuizen zijn niet het ideaal; wel een goede poging om samen te leven, en soms de reden dat mensen zich toch beter gaan voelen.’