'Ik geloof dat we de twijfelaars over de streep krijgen'

Interview met Jurgen van Houdt, wethouder Asiel en Integratie Enschede
Door Mirjam Kosten

Begin 2014 werd de gemeente Enschede door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) gevraagd vluchtelingen op te vangen; het college zei ‘nee’. Toen de instroom van vluchtelingen eind 2014 omhoog ging, kwam het college daar op terug en nu staan er een noodopvang en een AZC gepland. Volgens Van Houdt moet Enschede, met 160.000 inwoners de elfde stad van Nederland, dat aankunnen: 1500 in een stad als Enschede is minder dan 1%; dat is prima op te vangen. Dat het normaal is om vluchtelingen op te vangen, mag vaker gezegd worden, vindt hij.

Enschede heeft eerst geweigerd en is toen zelf naar het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) gestapt om een opvang te realiseren?
Op dat moment, begin 2014, was het niet raar om dat te zeggen tegen het COA. Enschede heeft echt grote uitdagingen als het gaat om de bijstand en werkeloosheid. Wij hebben toen gezegd ‘Spreek vooral sterkere gemeenten aan op de verantwoordelijkheden voor opvang’. Maar binnen een half jaar liep de instroom enorm op. En op een gegeven moment zie je dat je niet weg kunt kijken en zelf verantwoordelijkheid moet nemen. Er zijn grote problemen in de wereld en op het kleine microniveau van de stad Enschede mag ik een bijdrage leveren. Dat zie ik ook als mijn plicht.

Hoe hebben jullie dat aangepakt?
We hebben in Enschede gevraagd naar suggesties voor locaties: ‘Waar in uw wijk zou het kunnen?’. Er kwamen drie locaties als potentieel bovendrijven, waarvan een locatie met stip op nummer één kwam. En die is vlakbij mijn eigen huis; daar schrok ik best wel even van. Je weet dat een AZC wat gevoelig ligt en het ligt ook gevoelig in mijn eigen buurt. Dat de emotie in de stad zo heftig zou zijn, had ik niet gedacht. Je krijgt geen applaus als je met een opvang voor asielzoekers in een wijk aankomt.

Die reacties van mensen, horen die bij het democratische proces?
Laat ik het zo zeggen: ik heb veel geïncasseerd. Blijkbaar leven we in een tijd en in een land waarbij dit ook hoort bij dit mooie ambt. Wat niet zegt dat ik vind dat het hoort. Het zou onderling wel wat fatsoenlijker mogen. Blijkbaar hoort dit erbij als je je bestuurlijke verantwoordelijkheid neemt, maar het gaat wel ver. We hebben vrijheid van meningsuiting, maar dat bekent niet dat je van alles en nog wat tegen bestuurders kunt zeggen en doen. Ik heb zelf in zekere zin voor het ambt gekozen, maar je gezin kiest daar niet voor. Als je gezin ook last krijgt van het werk dat je doet – waarbij je ook nog eens vanuit je overtuiging omziet naar je naaste – dan is dat wel heel vervelend.

Protest in Enschede heeft de plannen van de gemeente niet beïnvloed. In andere plaatsen gebeurde dat wel. Kunt u zich daar iets bij voorstellen?
Die protesten zijn bij onze locatie ook gebeurd; er zijn varkenskoppen neergelegd. Ik moet eerlijk zeggen dat ik wel blij en dankbaar ben dat zowel college als raad niet zijn gaan schuiven en voet bij stuk gehouden hebben. Omdat het ook van belang is dat je laat zien waar je voor staat als overheid: de overheid is een schild voor de zwakkeren. Het is dan niet goed als een overheid te chanteren is. Ik ben dankbaar dat Enschede niet staat in het rijtje waar het niet gelukt is opvang te regelen voor vluchtelingen, maar in het rijtje waar die gerealiseerd zal gaan worden. Het aantal steunbetuigingen dat je krijgt is minstens zo groot als het aantal verwensingen dat je krijgt. Dat zie je niet als je alleen naar de media kijkt. Het zijn mensen die dat in stilte doen, minder openbaar. Ze mailen of ze spreken je aan, en ook in mijn eigen kerkelijke gemeenschap ervaarde ik veel meeleven, ook naar mijn gezin. Het lijkt wel, nu het steeds dichterbij komt, alsof de voorstanders steeds meer naar buiten durven treden. We hebben meer dan tweehonderd initiatieven van vrijwilligers; personen, maar ook kerken en stichtingen die iets met asielzoekers willen gaan doen. Dat vind ik echt hartverwarmend om te zien. We hebben straks meer vrijwilligers dan asielzoekers.

Dat zijn ‘mensen van goede wil’. Gaan er ook mensen van mening veranderen?
Ja, dat weet ik zeker. Het is denk ik belangrijk dat we niet alleen over, maar vooral met vluchtelingen gaan praten. Door wederzijds contact ontstaat acceptatie en blijken het heel gewone mensen te zijn. Dan vallen vooroordelen weg. Ik geloof dat er ook echt mensen tegen vluchtelingenopvang in de buurt zullen blijven, en dat is hun goed recht, maar ik geloof ook dat we de twijfelaars over de streep krijgen. Het is de taak van de gemeente om bruggen te bouwen en er voor te zorgen dat mensen zich thuis kunnen voelen en meedoen. Niet alleen van ons naar de vluchteling, maar ook van de vluchteling naar de inwoners van Enschede toe. Een wederkerige relatie dus. Ik zie het als onze verantwoordelijkheid dat we die wederkerigheid faciliteren. Daarmee komen de talenten die iedereen van de Schepper heeft meegekregen, optimaal tot bloei.

Beïnvloedt de discussie in Den Haag het debat in Enschede?
Landelijk draagvlak voor de lokale uitdaging is essentieel. Onze staatssecretaris zegt in de krant: ‘Ik heb behoefte aan stoere bestuurders en stoere raadsleden’. Dat is zo, maar wij hebben hier behoefte aan een stoere staatssecretaris en minister-president die ook gaan staan voor de opdracht. Ik vind wel dat het verhaal dat het normaal is om op te vangen, vaker gehoord mag worden.


Personalia
Jurgen van Houdt is namens de ChristenUnie wethouder Zorg, Welzijn, Sport en Integratie in de gemeente Enschede.