Peter Mulder: leve de markt, maar wel in de economie (ND)

Peter-Muldermaandag 17 mei 2010 09:46

Dr. Bob Goudzwaard is te negatief over de markt, vindt collega-econoom Peter Mulder. Hij trad woensdag op als co-referent bij de jaarlijkse Groen van Prinstererlezing van het Wetenschappelijk Bureau van de ChristenUnie. Hij gaf de CU een flink aantal tips mee voor een visie op de economie vanuit christelijke inspiratie. Hieronder een samenvatting.

door Peter Mulder

Lang leve de markt. Immers, de mens is creatief, zelfbewust, leert van zijn fouten en helpt de ander. Het marktmechanisme stimuleert deze eigenschappen in het economisch verkeer, beter dan welk ordeningsprincipe ook. Tegelijk beteugelt de markt de schaduwzijden van de mens. De tucht van de markt dwingt de egoïstische mens tot dienstbaarheid aan de medemens, het dwingt de destructieve mens tot efficiënte omgang met schaarse natuurlijke bronnen, het dwingt hardleerse mensen om het de volgende keer beter te doen, en het dwingt luie mensen om hun van God gegeven talenten te ontplooien en hun eigen brood te verdienen. Goudzwaard is daarom naar mijn mening per saldo te negatief over de markt (Nederlands Dagblad 12 mei).

Het bewijs ligt voor het oprapen. Sinds de dagen van Calvijn is de armoede in Europa enorm gedaald, de levensverwachting spectaculair gestegen, en alle lagen van de bevolking hebben enorm veel meer kansen om hun talenten te ontwikkelen. En dat vooral dankzij de ontwikkeling van markten in wisselwerking met technologische en wetenschappelijke ontwikkeling. Menig economisch probleem is niet het gevolg van teveel aan marktwerking, maar van het gebrek daaraan.

Onvolkomen

Pure en perfecte markten bestaan overigens niet; economie gaat over onvolkomen markten en economische wetenschap idem dito. Dat markten onvolmaakt zijn heeft allerlei oorzaken: de mogelijkheid van afwenteling van kosten op derden, gebrek aan informatie bij marktpartijen en de ondeelbaarheid van netwerken (denk aan snelwegen, spoor, energie en waterleidingen). Bovendien is de mens niet uitsluitend geneigd tot het goede. In principe kan de markt ook devolueren tot een plek waar de mens de mens tot een wolf is. Daarom geldt: zonder goede marktmeester geen goede markt; zonder een duidelijk afgebakend speelveld, heldere spelregels en strenge scheidsrechters geen goede competitie.

De regels worden vastgesteld door de regering met instemming van het parlement. Hier ligt dus een belangrijke taak voor een politieke partij. Zelfregulering door de sector zelf werkt meestal onvoldoende – keuren van vlees moet je niet aan de slager zelf overlaten. De overheidstaak is op haar beurt beperkt. Ze dient ervoor te waken dat het kwaad van mensen hele systemen infecteert. Dat is al belangrijk en ingewikkeld genoeg. Een al te hoge overheidstaak miskent dat de overheid zelf ook bestaat uit mensen. Goudzwaard gaat uitgebreid in op marktfalen, maar vermeld niet dat er ook zoiets is als overheidsfalen, met aantoonbaar nare gevolgen. Markten dienen te worden gereguleerd, overheden ook.

Samenspel

Voor de ChristenUnie betekent het samenspel van markt en overheid concreet twee zaken: Dat zij zich altijd en overal moet inzetten voor het tegengaan van afwenteling van kosten, én daarnaast voor het beschermen van de kansen van economisch zwakke partijen op de markt. Denken in termen van ‘markt versus overheid’ is stom. Allereerst omdat het een valse tegenstelling is. De staat kan niet zonder de markt in het creëren of vergroten van (elementaire) levensmogelijkheden voor haar inwoners – zie het faillisement van de voormalige Sovjetunie. De markt kan ook niet zonder de staat als marktmeester – zie het recente faillisement van banken.

Denken in termen van markt versus overheid is ook stom omdat de samenleving een variëteit aan levenssferen kent: rechtspraak, justitie, gezin, onderwijs, zorg, kerken, vereningen, sport. Zowel de markt als de overheid zijn voor hun goed functioneren - ja zelfs voor hun overleven - afhankelijk van deze levenssferen. Noch economisch handelen, noch overheidsoptreden is denkbaar zonder normen, waarden, vertrouwen, goed geschoolde mensen, rechtvaardige rechtspraak. Als wij ons onderwijs, ons gezin, onze rechtspraak, onze kerk en onze relaties gaan organiseren volgens de wetten van vraag en aanbod, dan zijn we de weg kwijt.

Marktwerking dient dus niet het samenleven te ordenen, maar het economisch leven. Daarmee is het middel, geen doel. Doel is het creëren of vergroten van levensmogelijkheden: kans op voedsel, onderdak, onderwijs en zinvol werk voor zoveel mogelijk mensen, en in harmonie met onze natuurlijke leefomgeving. Hoe kan een concrete, onderscheidende economische visie van de CU eruitzien?

1.

Commercialiseer de economie. Geen verstoring meer met subsidies, tariefmuren en bureaucratie. Dus geen steun aan scheepsbouw, DAF, Fokker, boeren, hypotheekafnemers, en nog eens heel kritisch kijken naar EU-structuurfondsen voor regionale ontwikkeling. Daarentegen wél graag en snel marktwerking op de snelweg en bij vervuiling.

2.

Maak duidelijke regels en stel goede scheidrechters aan. De problemen op de Amsterdamse taximarkt en de Nederlandse woningmarkt zijn niet het gevolg van te veel marktwerking, maar van een gebrek aan regels en een slecht presterende marktmeester, die voortdurend in zijn handelen beperkt wordt door een slap parlement dat vatbaar is voor lobby’s van gevestigde belangen.

3.

Stop de commercialisering van de samenleving. Rechtspraak, justitie, gezin, onderwijs, zorg, kerken, vereningen en sport hebben economische aspecten, maar zijn geen economie. Commercialiseer alles en je weet zeker dat morele sentimenten schaarser worden op het marktplein. Onderwijs, zorg en gezin zijn niet alleen kostenposten, ze leveren bovenal erg veel op.

4.

Kijk verder dan de landsgrenzen bij het beschermen van de kansen van economisch zwakke partijen op de markt. Een steeds verder globaliserende wereld betekent dat het economisch speelveld een steeds globaler karkater krijgt. Klimaat, milieu, energie, voedsel en monetair beleid zijn Europese en mondiale kwesties. De EU-scepsis in de gelederen van de CU is een zeer problematische sta-in-de-weg. Het trekken van lijnen langs nationale grenzen is iets voor de PVV, christenen hebben als het goed is meer met het doorbreken van grenzen – het is tenslotte volgende week niet voor de eerste keer Pinksterfeest.

 

Bron: Nederlands Dagblad, vrijdag 14 mei 2010

 

« Terug