Opnieuw debat over zondagsrust


Veel winkeliers willen zelf niet open op zondag


Door Anja Haga

Sinds 1 juli 2013 is het aan gemeenten om te bepalen of en hoeveel koopzondagen ze toelaten. Dit zorgt ervoor dat in veel gemeenteraden weer over dit onderwerp wordt gesproken. In dit artikel willen we een aantal handvatten voor het debat bieden. Eerder verscheen ook al de Handreiking Winkeltijdenwet.  

In veel gemeenten is de discussie over de nieuwe wettelijke mogelijkheden met betrekking tot koopzondagen al volop aan de gang. Met de nieuwe Winkeltijdenwet kan de raad ervoor kiezen om een verordening vast te stellen waarin staat dat de winkels elke zondag open mogen zijn. Vaak zijn de ‘seculiere’ raadsfracties er als de kippen bij om dit onderwerp op de raadsagenda te krijgen. Hoe kunnen ChristenUnie-fracties hier het beste op reageren? Is het verstandig om als met een gestrekt been de discussie aan te gaan of is het beter om de koopzondagen te accepteren?

Meer verschillen

Aan de ene kant heeft de zondagsrust een uitgesproken christelijke achtergrond. In het vierde gebod wordt één dag van de week apart gezet voor rust en reflectie. Een dag om God te eren. De ChristenUnie en haar voorgangers zijn altijd voor die rustdag opgekomen en het is goed dat te blijven doen.

Aan de andere kant is de opvatting over zondagsrust veranderd, ook onder sommige christenen. In Amerika is het voor veel christenen bijvoorbeeld heel normaal om ’s ochtends de kerkdienst te bezoeken en ’s middags te gaan sporten of uit eten te gaan. Ook in Nederland zien we steeds meer verschil in opvatting over de zondagsrust binnen de diverse kerkgenootschappen.

Ook is er veel verschil tussen gemeenten. Waar in de ene gemeente de winkels al jaren alle zondagen open zijn, zijn in de andere gemeente de winkels alle zondagen dicht.

Het is zaak om als ChristenUnie-politicus in het debat aan te sluiten bij de lokale situatie, en de juiste insteek voor het debat te kiezen. In de rest van dit artikel worden diverse argumenten aangedragen, en het is aan lokale ChristenUnie-politici om de juiste accenten te leggen. Onze basisgedachte blijft daarbij dat van de zondagsrust een goede en gezonde werking uitgaat voor de hele samenleving. Het streven naar zondagsrust dient het algemeen belang: de hele samenleving heeft baat bij één dag rust in de week en niet bij een 24-uurseconomie.

De feiten op een rij

Wat is er precies veranderd met de Nieuwe Winkeltijdenwet? Op 28 mei 2013 heeft de Eerste Kamer ingestemd met een initiatiefvoorstel tot wijziging van de Winkeltijdenwet. Deze wetswijziging is op 1 juli 2013 jongstleden in werking getreden. Met de nieuwe wet kunnen gemeenteraden een verordening vaststellen waarin winkels de mogelijkheid wordt geboden elke zondag open te zijn. In de nieuwe wet is weliswaar de volgende hoofdregel onveranderd: ‘Winkels moeten gesloten zijn op zondag de gehele dag en op werkdagen voor 6 uur en na 22 uur (art. 1 lid 1).’ Nieuw is echter dat de gemeenteraad bij verordening vrijstelling kan verlenen van deze hoofdregel. Verder zijn er in de nieuwe Winkeltijdenwet een aantal regels uit de wet geschrapt, zoals bijvoorbeeld het maximaal aantal gewone’ koopzondagen van 12 per jaar. In de nieuwe verordening kan de raad toestaan dat de winkels elke zondag open mogen zijn. Andersom is ook mogelijk: het aantal koopzondagen kan worden teruggedraaid. Zolang de raad geen nieuwe verordening vaststelt, blijft de situatie in de gemeente zoals die was.

24-uurseconomie

De ChristenUnie heeft als uitgangspunt dat één dag rust in de week goed is voor de samenleving. Om verschillende redenen is een samenleving die gekenmerkt wordt door een 24-uurseconomie onwenselijk.

In de eerste plaats vanwege de toegenomen werkdruk. De samenleving kenmerkt zich steeds meer door permanente tijdsdruk. De grenzen tussen arbeid, zorg en vrije tijd vervagen. Veel Nederlanders ervaren de toegenomen tijdsdruk als beklemmend. De zondag als gemeenschappelijk rustpunt doorbreekt deze spiraal van permanente tijdsdruk en biedt tijd voor bezinning, sociale activiteiten en ontspanning.

In de tweede plaats gelooft de ChristenUnie niet in de onafwendbaarheid van de 24-uurseconomie. We staan voor een samenleving waarin niet de individuele vrijheid het hoogste goed is (‘ik wil dat ik altijd en overal alles kan kopen’), maar waarin ook daadwerkelijk samen geleefd kan worden, doordat we elkaar kunnen ontmoeten op rustmomenten.

Winkeliers willen zelf niet

Als derde mag de positie van de kleine winkelier niet uit het oog worden verloren. Voor de middenstanders is het een hard gelag dat de veelal grote winkelketens straks iedere zondag hun zaak kunnen openen. Door de nieuwe Winkeltijdenwet gaan aanpalende gemeenten met elkaar concurreren. Ze zullen elkaar willen overtroeven in economische activiteit, in het maximaliseren van omzet en in het afsnoepen van elkaars bestedingen. Dit genereert een bijna dwangmatige logica die gemeenten tegen elkaar opzet en waarbij kleine winkeliers het onderspit delven. Kleine winkeliers kunnen vaak geen personeel inzetten en moeten zelf in de winkel staan willen ze kunnen concurreren. Veel ondernemers zullen er daarom voor kiezen om hun winkeldeur op zondag op slot te houden waarbij het velen niet zal lukken om het hoofd boven water te houden. Verschillende gemeenten hebben enquêtes gehouden onder winkeliers over de behoefte naar meer openstelling op zondag. Zonder uitzondering voelt een grote meerderheid van de winkeliers hier niet voor.

Een laatste, maar niet onbelangrijk argument tegen de 24-uurseconomie is de positie van de werknemer. Werknemers die om principiële redenen niet op zondag willen werken staan op achterstand bij het zoeken naar een baan. Weliswaar geldt de Arbeidstijdenwet die als uitgangspunt heeft dat werknemers niet op zondag hoeven te werken, maar volgens de vakbonden wordt deze wet op dit punt slecht nageleefd. Hierdoor staan met name in de detailhandel werknemers niet sterk wanneer ze principiële bezwaren hebben tegen werken op zondag.

Conclusie

De discussie over koopzondagen biedt ChristenUnie-politici de mogelijkheid om te laten zien dat de moderne samenleving niet gebaat is bij een 24-uurseconomie. Dit heeft een duidelijke christelijke basis. Het uitgangspunt blijft dat God ons een dag in de week heeft gegeven om Hem te eren. Het debat vraagt om argumenten die ook door niet-christenen worden begrepen.   

Anja Haga is werkzaam als Adviseur voor de BestuurdersVereniging van de ChristenUnie en is Fractievoorzitter van de Statenfractie ChristenUnie Fryslân.

© WI ChristenUnie