Subsidi-rariteit


Door Eppo Bruins, hoofdredacteur

Het subsidiariteitsbeginsel is een bekend begrip in de christelijke politiek. Het is terug te voeren tot de Augustijnse samenleving zoals beschreven in De Civitate Dei. Het begrip zelf is ontstaan als middenweg tussen het (extreem-)liberalisme, waarbij het lot van individuen aan marktwerking wordt overgelaten en de totalitaire regimes uit het begin van de twintigste eeuw.

Banale uitleg

Subsidiariteit gaat uit van een wederzijdse verantwoordelijkheid van de mens en de verbanden waarin hij zich organiseert, zoals kerken, verenigingen - maar ook familie en de overheid. Die verbanden dienen de mens. Tegelijk stellen die verbanden de mens in staat de maatschappij te dienen. Instellingen en overheden moeten de voorwaarden scheppen waardoor de mens zich kan ontplooien - maar de ontplooide mens geeft ook terug aan het grotere geheel. En dat heet samen leven.

Subsidiariteit sluit goed aan bij het Kuyperiaanse concept 'soevereiniteit in eigen kring'. De verbanden waarin de mens zich organiseert hebben alle hun eigen rol, functie en taak te vervullen. En daar hoort dan ook de juiste verantwoordelijkheid - en dus vrijheid - bij. Verbanden in de samenleving zijn er niet voor niets, ze geven zin en inhoud aan de samenleving.

Het is jammer dat het mooie principe van subsidiariteit tegenwoordig zo banaal wordt geïnterpreteerd: subsidiariteit betekent in de moderne samenleving alleen nog dat je taken en verantwoordelijkheden zo laag mogelijk belegt. Veelal komt dat voort uit nutsdenken of efficiency-overwegingen en dat heeft niets te maken met subsidiariteit - laat staan met soevereiniteit in eigen kring.

Wat is het 'waarom'?

Hoe doen ze dat in het bedrijfsleven? In de organisatiekunde heet subsidiariteit: integraal management. Het is bekend dat integraal management staat of valt met inspirerend leiderschap. Een inspirerend leider schept de juiste voorwaarden, bewaakt de samenhang, spoort aan en perkt in al naar gelang wat nodig is om het hogere doel te bereiken. Een inspirerend leider is bovenal in staat het 'waarom' uit te leggen. Waarom doen we dit en waarom doen we het zo? Het grotere verhaal, de zin achter dit alles. Juist dan zijn mensen bereid en in staat om hun rol en verantwoordelijkheid te nemen.

Zonder inspirerend leiderschap werkt subsidiariteit niet. Het beleggen van verantwoordelijkheden op lagere niveaus vindt dan niet plaats op basis van vertrouwen, maar op basis van een baas-knecht-verhouding, door het opleggen van taken en soms vanwege angst van de baas om zelf een fout te maken. Dat is geen subsidiariteit, dat is eenrichtingsmanagement.

De regering verschuift op dit moment allerlei taken en verantwoordelijkheden naar lagere overheden. Op zich kan dat een goede zaak zijn, maar de zingeving ervan, het 'waarom', mist. "Als lagere overheden de taken gaan uitvoeren, staat het dichter bij de burger, dan wordt het dus efficiënter" - zo is de bewering. Tegelijk wordt er op bezuinigd - en dat is het eigenlijke doel. Een neoliberale uitleg van een christelijk principe, gespeend van enige vorm van leiderschap.                                                   

"Als visioenen ontbreken, verwildert het volk" (Spreuken 29:18).

© WI ChristenUnie