Duurzame energie: nu of nooit


Interview met Ron Wit

Door Peter Siebe

Het thema duurzaamheid lijkt van de kaart te zijn verdwenen. Werkloosheid vraagt nu alle aandacht. Wil deze aarde op langere leefbaar blijven dan zullen we echter de zorg voor de schepping hoog op de agenda houden. Een gesprek met Ron Wit van Natuur en Milieu over de impact van het Energieakkoord, ook voor gemeenten. "Nederland heeft in Europa het hoogste bevolkingspercentage dat denkt dat klimaatverandering overdreven wordt."

Deze zomer kwam er onder regie van de SER een Energieakkoord tussen de energieproducenten, de industrie, de milieuorganisaties, werkgevers, werknemers en de overheid. U zat aan tafel namens Natuur en Milieu. Bent u tevreden?

Het energieakkoord zorgt voor een omslag van kolen naar windmolens. Niet door ‘holle’ doelstellingen, maar doordat concrete marsroutes zijn afgesproken door alle partijen samen. Zo is precies vastgelegd wanneer oude kolencentrales moeten worden gesloten en hoeveel megawatt wind op zee van 2015 tot 2019 per jaar moet zijn aanbesteed. Ieder jaar zullen daardoor tot vier windparken op zee worden gebouwd in de komende jaren. In 2020 zal meer dan 40% van onze elektriciteit met hernieuwbare energie worden opgewekt. Op zonnige dagen met veel wind zal het zelfs richting de 100% gaan. Bovendien levert het akkoord volgens de planbureaus tenminste 15.000 extra banen op en miljarden aan investeringen.

100 % duurzame energie, dat klinkt mooi. Maar waar komt onze stroom dan vandaan als het niet waait en de zon niet schijnt?

Dan kunnen warmtekrachtinstallaties en gascentrales gemakkelijk een tekort aanvullen. Daarnaast worden opslagtechnieken ontwikkeld, zoals 'windgas', waarbij een overschot aan windstroom wordt omgezet in waterstof. Bij windstilte kan het waterstof worden ingezet om stroom op te wekken.

Nederland heeft een achterstand ten opzicht van Denemarken en Duitsland, waar procentueel veel meer duurzame energie wordt opgewekt. Hoe komt dat?

Ten eerste vanwege gevestigde belangen in ons land die zich ertegen verzetten. De gasindustrie en een deel van de energie-intensieve industrie begrijpen vaak wel dat energiebesparing bijdraagt aan hun concurrentiepositie, maar  doen in ons land amper investeringen op dat vlak. Strenge normen en fiscale vergroeningen - waarbij lasten op arbeid worden verlaagd en lasten op emissies worden verhoogd - kunnen best zo worden doorgevoerd dat dit hun concurrentiepositie niet aantast. Toch regeert vaak angst en ontbreekt visie. KLM is bijvoorbeeld al jaren faliekant tegen emissiebeperking in het vliegverkeer, terwijl vele Europese luchtvaartmaatschappijen voor zijn. Een tweede oorzaak is het gebrek aan politiek leiderschap. In Duitsland was al een Energiewende ingezet en na de kernramp in Fukushima besloot Angela Merkel de kerncentrales te sluiten. De kabinetten-Balkenende deden niets. Een derde oorzaak is het wijdverbreide klimaatscepticisme. Nederland heeft in Europa het hoogste bevolkingspercentage dat denkt dat klimaatverandering overdreven wordt. In de media is er weinig serieuze aandacht voor.

Hoe kunnen we onze achterstand inlopen?

Daarvoor is nou zo'n Energieakkoord nodig met concrete maatregelen als harde doelstellingen voor duurzame energie, energieprestatienormen en bijpassende fiscale regelgeving. Alleen daarmee verzekeren we dat voor een lange termijn de juiste richting wordt ingeslagen. Neem windenergie: Nederland heeft op dit moment twee bescheiden windmolenparken voor de kust van in totaal 220 MW. Maar nu is in het Energieakkoord besloten dat er in voor 2020 in totaal 4450 MW moet zijn aanbesteed door de overheid, inclusief een stopcontact op zee. Dat is dus twintig keer meer dan de omvang van de huidige twee parken! Zo merken bouwbedrijven dat het menens is en zullen ze serieus geïnteresseerd zijn. Met het Energieakkoord op zak is uitstel niet meer mogelijk.

Volgend jaar zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Wat kun je aan duurzame energie   doen op gemeentelijk niveau?

Volgens het Energieakkoord krijgen mensen die in hun buurt gezamenlijk energie opwekken in coöperatief verband een korting van 7,5 cent per opgewekte kWh stroom. Hierdoor wordt het aantrekkelijk om samen te investeren in zonnepanelen op een buurtschool, een manege, of ieder andere gebouw met een geschikt groot dak. Ook samen investeren in een windmolen in de buurt of warmtetechnieken valt onder deze nieuwe fiscale regeling. Dit kan ook positieve sociale effecten teweegbrengen.

Veel gemeenten zijn al actief op dit vlak. Een aantal Friese gemeenten werkt gezamenlijk hard aan het produceren en toepassen van groen gas. Lochem is heel actief, maar ook grote steden, zoals Utrecht en Amsterdam. Verder zijn er intussen al zo'n 300 burgerinitiatieven in coöperaties, waarvan circa 100 professioneel en bedrijfseconomisch solide zijn. Hun aantal groeit en zal door de nieuwe fiscale regeling naar verwachting snel verder toenemen.

Rotterdam had ten tijde van de film van Al Gore grote ambities om klimaatneutraal te worden, maar er komt weinig van terecht. 'Zie je wel' zeggen critici. Hebben ze gelijk?

Ja en nee. Positief is dat er veel gebeurt. Zo worden veel nieuwe concepten op het gebied van energiebesparing in woningen en vastgoed toegepast. Negatief is dat de gemeenteraad bouwvergunningen heeft afgegeven voor twee nieuwe kolencentrales, en dan ook nog zonder harde afspraken over bijvoorbeeld CO2-opslag. Ongelofelijk! Zelfs in de Verenigde Staten zijn de laatste jaren alle nieuwbouwplannen voor kolencentrales ingetrokken.

In provinciale en gemeentelijke kassen zit 17,3 miljard, gekregen uit de verkoop van de geprivatiseerde energiemaatschappijen. Wat kunnen gemeenteraden doen om veel meer van dat geld in te zetten voor onze toekomstige energievoorziening?

Sommige provincies zetten dat kapitaal al in voor de energietransitie. Zo is in Overijssel een succesvol energiebesparingsfonds voor woningeigenaren opgericht. Maar zeker in deze crisistijd zou het goed zijn als provincies meer financieringsconstructies opzetten om energiebesparing in met name woningen en gebouwen te stimuleren. Dat levert direct veel werk op voor aannemers en de installatiesector. In het Energieakkoord is geregeld dat mensen leningen kunnen terugbetalen via de energierekening, zodat de consument er weinig van merkt, omdat de kosten van de lening worden gecompenseerd door de lagere energierekening. Mensen zullen echter alleen massaal gebruik gaan maken van deze optie als de Rijksoverheid samen met provincies een subsidie op betere energieprestaties van hun huis zou invoeren.

Drs. Ron Wit is Hoofd Energie van Natuur en Milieu. Drs. Peter Siebe was tot 2010 voorzitter van het Christelijk Ecologisch Netwerk, waar de ChristenUnie bij was aangesloten. Tegenwoordig zet hij zich onder de naam GreenConnect in als verbinder tussen mensen en milieu.

© WI ChristenUnie