De gemeente is niet langer de allesweter


Kampen produceert geen beleidsnota's meer


Door Bort Koelewijn

De samenleving is de afgelopen jaren grondig veranderd. Mensen zijn mondiger geworden en nemen meer het heft in eigen hand. Lokale ambtenaren en bestuurders moeten hier op inspelen. Ze doen zichzelf ook tekort als zij geen gebruik maakt van de ervaring en deskundigheid van inwoners, instellingen en bedrijven. Bovendien is hun medewerking nodig om plannen tot uitvoering te brengen. In Kampen is de omslag 'van buiten naar binnen' ingezet.

Mondige mensen

Veranderingen in de samenleving hebben invloed op de rol en het functioneren van de overheid. Aan welke veranderingen in de samenleving moeten we dan denken? Ik stip er vier aan.

1. Iedereen kan zelf over allerlei informatie beschikken en is voor zijn informatievoorziening niet afhankelijk van autoriteiten. Ook de overheid heeft het alleenrecht op informatievoorziening niet meer. Als ergens een incident is geweest laten tv en radio daarover allerlei ‘deskundigen’ aan het woord. Feitelijke informatie gaat pijlsnel via twitter en de overheid heeft hoogstens nog een rol in de duiding van de informatie.

2. Het opleidingsniveau van  inwoners is enorm gestegen. Dat gecombineerd met het gemak waarmee informatie kan worden verkregen maakt hen veel minder afhankelijk. Zij zijn ook mondiger geworden. Mensen tonen zich onafhankelijker en accepteren minder dat er voor hen wordt beslist.

3. Het gezag van traditionele organisaties zoals kerken, politieke partijen en vakbonden neemt af. Mensen vormen zelf hun mening en beschikken over de middelen om anderen daarover te informeren. In plaats van zich te laten vertegenwoordigen, hebben zij liever rechtstreeks invloed.

4. De samenleving is complexer geworden. Gelukkig is niet alleen de overheid bepalend voor het functioneren van de samenleving. De deskundigheid om problemen op te lossen zit bij veel organisaties. Problemen worden door samenwerking opgepakt.

Gemeenten ondersteunen kwetsbaren

Door allerlei ontwikkelingen staat de verzorgingsstaat onder druk. Dat geldt zeker voor de betaalbaarheid daarvan. Gemeenten staan voor een enorme uitdaging. Vanaf 1 januari 2015 komen er omvangrijke nieuwe taken naar de gemeenten. De volledige zorg voor de jeugd, ambulante begeleiding en persoonlijke verzorging van inwoners en de ondersteuning naar werk voor iedereen die niet volledig en langdurig arbeidsongeschikt is. Gemeenten worden verantwoordelijk voor de hele ondersteuning aan vooral kwetsbare inwoners. En dat gaat ook nog eens gepaard met flinke bezuinigingen. Gemeenten wachten nog op wetgeving en zij weten ook nog niet hoeveel geld er voor de nieuwe taken beschikbaar komt.

Kampen: nieuwe werkwijze

Al deze ontwikkelingen hebben er in Kampen toe geleid dat zowel B en W als de gemeenteraad hebben ingestemd met een strategie waarin niet alleen inhoudelijke prioriteiten zijn vastgesteld, maar ook uitdrukkelijk de keuze wordt gemaakt voor een terugtredende overheid die meer aan de samenleving en andere partijen overlaat. Dit vraagt van gemeente en maatschappelijke organisaties een andere manier van werken. Een andere rol en werkwijze voor raadsleden, collegeleden, managers en medewerkers. Ook van maatschappelijke organisaties en inwoners wordt meer verwacht. Iedereen zal meer zelf moeten doen en vaker het eigen sociale netwerk in moeten schakelen. En dat vraagt ook meer van scholen, sportverenigingen, vrienden, familieleden en buren. Veranderingen die de hele gemeenschap raken! De gemeente is niet langer de allesweter, degene die alles maar moet oplossen, regelen en beheersen. Het gemeentebestuur wil meer gebruik maken van de kennis, ervaringen en energie van de samenleving. Dit betekent:

- loslaten wat beter door anderen kan worden gedaan,

- stimuleren van initiatieven uit de samenleving en

- zeker geen onnodige drempels opwerpen bij het realiseren van die initiatieven.

Oplossingen gaan boven regels

Per situatie zal Kampen in samenspraak met anderen bepalen welke rol er voor de gemeente is weggelegd. Dat vraagt een sterke externe oriëntatie en een houding om van buiten naar binnen te denken. Voor ambtenaren betekent dit dat het niet in de eerste plaats gaat om het correct toepassen van regels, maar stimuleren dat verschillende partijen willen bijdragen aan de oplossing van problemen. Een bijzonder beroep wordt gedaan op hun communicatieve vaardigheden, het helder in beeld krijgen van de belangen en hun verbindende rol. Daartoe worden zij getraind.

Geen beleidsnota's meer

Die andere manier van werken vraagt ook bij de vorming van beleid om een concrete vertaling. B en W hebben een stop gezet op het maken van allerlei beleidsnota’s. Ambtenaren mogen wel meedenken bij het formuleren van vraagstukken, belangrijker is echter dat zij in beeld brengen welke organisaties en personen daarmee te maken krijgen en hoe zij bij elkaar worden gebracht. In plaats van een nota over ‘economie’ wordt er nu met ondernemers gesproken tijdens zogenaamde ‘pizzabijeenkomsten’ over (door hen) gewenste economische ontwikkelingen. Verder hebben we ‘sociale’ en ‘culturele’ cafés in het leven geroepen, naast wijkavonden en rondetafelbijeenkomsten over bijvoorbeeld de decentralisatie-opgaven. Daarbij wordt niet alleen besproken wat er moet gebeuren, maar ook wie daar welke rol in kan en wil spelen. Inwoners en organisaties worden daar gestimuleerd om hun eigen kracht te benutten en waar het mogelijk is wordt het initiatief aan hen gelaten. In beginsel ziet de gemeente zich als partner en houding, gedrag, mentaliteit en communicatie worden daarop ingesteld.

B&W en raad

Voor alle betrokkenen is dit wel een leerproces. In de ambtelijke organisatie vinden in de teams gesprekken plaats over wat deze nieuwe rol concreet betekent. Het is een gezamenlijke zoektocht. Ook leden van het college nemen aan die gesprekken met de ambtelijke teams deel. In het college worden ervaringen en ideeën teruggekoppeld.
Deze andere manier van werken heeft ook gevolgen voor de gemeenteraad. Wat is de plek van de raad als het college en ambtenaren met organisaties in gesprek zijn? Hoe geeft de raad invulling aan zijn controlerende werk als taken die zijn losgelaten niet goed worden opgepikt?
Binnenkort zal de gemeenteraad van Kampen hier een conferentie aan wijden. Al die ontwikkelingen vragen om een scherpe visie en een krachtig bestuur. Het laatste woord is er niet over gezegd.

Bort Koelewijn is burgemeester van Kampen

© WI ChristenUnie