Een kennismaking met Philip Blond


De terreur van Big Government en Big Business


Door Hepke Deelstra

De ChristenUnie zet in op een sterke samenleving, maar hoe moet de beweging daarheen gemaakt worden? Hoe kan de samenleving zich ontworstelen aan de schijnbaar oppermachtige krachten van staat en markt? De Britse denker Phillip Blond schreef hierover in zijn boek Red Tory, dat inmiddels wereldwijd wordt uitgegeven. De tot voor kort relatief onbekende theoloog is inmiddels een veelgevraagd spreker en adviseur van David Cameron. Volgens de auteur moeten er economische en politieke hervormingen komen. Inzet op lokaal niveau maakt het mogelijk om sociale gerechtigheid en traditionele waarden te koppelen. We zochten hem op in het hart van het politieke centrum van Londen.

Bent u verbaasd over het succes van het boek?

Boeken zijn raar. Red Tory sloeg in als een bom. Mijn boek is nog steeds erg populair, ondanks het feit dat het alweer drie jaar oud is. Overal waar ik in Europa kom om te spreken zijn er mensen die het boek kennen.

Hoe ziet u uw relatie met David Cameron en hoe beziet u zijn politiek?

Cameron is niet gebleven bij zijn oude en eerste inzichten. In zijn politieke beleid heeft hij andere conservatieve filosofieën gebruikt, waardoor hij een duidelijke politieke koers mist en grip op zijn beleid verliest. Je moet doorgaan met het radicale proces waarmee je begonnen bent. Cameron raakte in de problemen door te denken dat de zaak al geklaard was, terwijl hij er net aan begonnen was.

Heeft u hier een verklaring voor?

Het ligt niet zozeer aan het feit dat Cameron de volgende verkiezingen wil winnen, maar eerder aan het feit dat hij niet goed weet wat hij wil. Hij weet niet goed wat hij nodig heeft en daarom ook niet welke ideeën hij moet afwijzen.

Cameron moet volgens u veel veranderen. Hoe kon de sociale problematiek in Engeland, ten opzicht van andere West-Europese landen, zo dramatisch de verkeerde kant  opgaan?

Omdat de staat atheïstisch en centralistisch werd. Zowel links als rechts gingen de verkeerde kant op, wat uniek is. Over het algemeen gaat links verkeerd en blijft rechts goed of andersom. In Engeland gingen beide politieke richtingen tegelijkertijd de verkeerde kant op. We verloren zo het bemiddelende midden en het is heel lastig om dit weer te herstellen. In het interbellum is het verval ingezet.

U wilt dat mensen meer maatschappelijke betrokkenheid gaan tonen, dat de civil society met zijn instituties weer gaat opleven. Tegelijk is er minder geld voor burgers en verbanden. Hoe is dat zo gekomen?

De huidige economische crisis is de uitkomst van een paradoxale ontwikkeling: Big Government en Big Business hebben de burgerlijke samenleving onderdrukt. Zij hebben een gecentraliseerde monocultuur gecreëerd, die bovendien risico financiert. De ‘firewalls’ die moesten toezien op ‘leverage’, krediet en handel, verdwenen. Zelfs regionale Duitse banken gingen gokken op de internationale kapitaalmarkt.

Globalisering heeft, samen met het idee dat de overheid groot en massief moet zijn, ervoor gezorgd dat ongelijkheid tussen rijk en arm gigantisch is gegroeid. De oplossingen hiervoor zijn: bezit genereren, ondernemerschap en innovatie. In 1974 bezat de top 1%  van de Amerikaanse families 9% van het BNP. In 2007 was dit 23,5%. Het illustreert dat er echt wat is veranderd de laatste decennia. Deze onrechtvaardige ontwikkeling moet worden tegengegaan.

Wilt u een streng gecontroleerde markt om dit tegen te gaan?

Niet zozeer streng controleren, maar het moet wel anders. We hebben nu een maatschappij die gericht is op individualisme, waardoor je een ‘winner takes all’ principe de boventoon gaat voeren. De meerderheid verliest echter… We creëren in de 21ste eeuw condities die gaan lijken op lijfeigenschap. De lonen zijn de laatste decennia niet doorgegroeid, waardoor mensen niet eens genoeg verdienen om te kunnen leven van hun inkomsten. Schulden vullen de gaten op, maar zelfs dit is niet meer genoeg om de consumptie op peil te houden. Dit proces geldt niet alleen voor Engeland, maar ook bijvoorbeeld voor de Verenigde Staten, waar 50% van de bevolking een vorm van staatssteun krijgt. Dit probleem krijg je wanneer je bezit beperkt tot een kleine groep.

Hoe kan het BNP worden vergroot?

In ieder geval niet door een oligarchische samenleving in stand te houden, waarbij de staat en de markt alle macht hebben. Kartels en monopolies moeten niet in stand worden gehouden, want hierdoor komt er geen innovatie.

Het huidige economische systeem heeft gefaald om te produceren, te innoveren, kapitaal te distribueren en bezit te genereren. Kortom, het is een slecht economisch systeem. De arbeidsproductiviteit is omlaag gegaan in plaats van omhoog, onder andere doordat de markt gecentraliseerd is.

Hoe heeft dit zover kunnen komen?

De oorzaak ligt niet in de hypotheekcrises. Er zijn veel grotere onderliggende krachten. Het economische systeem is in zichzelf een niet goed functionerend systeem.

Is de ‘Derde weg’ de oplossing?

De ‘Derde weg’, zoals die van Tony Blair en Anthony Giddens? Er was onder hen geen echte derde weg. Het enige wat zij hebben gedaan is de kapitaalbubbel opblazen en de inkomsten afromen van de bovenkant en die vervolgens herverdelen onder de armen. Er is een tweeledige oplossing nodig. Enerzijds is de overheid nodig, anderzijds moeten de mensen zelf aan het werk gaan. Op dit moment werkt de overheid inkomensaanvullend. Ze moet hiermee stoppen. De middenklasse moet niet worden bijgestaan, juist de zwakkeren moeten meer geholpen worden. De overheid geeft kleine hoeveelheden geld aan veel mensen, we zouden dit echter moeten omkeren.

Hoe ziet u dat voor zich?

Er zijn veel mogelijkheden. Een voorbeeld is onze Harrison benefit. De staat financiert hierbij voor 30, 40 jaar huizen van werklozen, zodat mensen niet dakloos worden. Sommige huizen zijn al drie generaties in bezit van werkloze mensen. De kosten die hiermee gepaard gaan zijn drie keer zo hoog als de daadwerkelijke prijs van het huis. Het is niet de overheid, de huurders of het stadsbestuur die hier voor opdraaien, maar de belastingbetaler. Als we deze mensen eerder geld zouden geven of hen zelfs uit zouden kopen dan brengt dat op de langere termijn minder kosten met zich mee. Als we hier op een verstandige en wijze manier hiermee omgaan kan dit veel geld besparen.

Een ander voorbeeld is de individualisering van de gezondheidszorg. Veel ziekten zijn niet rendabel om te behandelen omdat weinig mensen er last van hebben. Het zou veel geld besparen wanneer bijvoorbeeld leukemiepatiënten worden geclusterd vanuit verschillende regio’s in het land, zodat ze veel beter en goedkoper behandeld kunnen worden.

We moeten stoppen met de bijstandsuitkering alsof het een permanente geldafvoer is. In plaats daarvan moet het een bezitsinvestering zijn, waardoor er juist geld wordt bespaard.

Wederkerige ondersteuning bespaart je een hoop geld. Als je werknemers laat meewerken en meedenken heb je minder bureaucratie en kun je de onderlinge ideeën benutten.

Moeten we dan ook geld vanuit de hogere overheid naar de lagere overheden overbrengen?
Het gaat niet zozeer om het geld. Er kunnen budgetten worden overgenomen door burgers. Chris White’s 'new Bill’ is bijvoorbeeld een goed initiatief, omdat het eist van de publieke sector zich over kleinere bedrijven te verdelen.

In uw boek pleit u ervoor om meer macht naar de regio te brengen. Engeland is een zeer gecentraliseerde staat. Hoe wilt u deze verandering bewerkstelligen?

Engeland is verschrikkelijk gecentraliseerd. Dit gaat ten koste van het lokale. De nationale overheid werkt niet effectief. Bij lokale overheden probeert men tegenwoordig de gemeenschap een stem te geven, zodat hun ideeën ook tellen. Dit beleid zal door de toekomstige overheden niet worden ingetrokken. Met het lokalisme kun je invloed uitoefenen op de wetgeving. Het is het beste waarmee de overheid kon komen.

Vóór de jaren ’70 was Engeland een welvarende natie. Hoe zorg je ervoor dat mensen vandaag de dag ook allemaal weer gaan participeren op de arbeidsmarkt?

De mensen in Engeland hebben nog steeds last van de ‘First wave’ industrialisatie. Hierdoor zijn ze, sinds de jaren ’70, uit de arbeidsmarkt verdreven. De vraag is echter: Hoe school je die mensen om? We moeten van het idee af dat men alleen studeert rond je twintigste. Daarbij komend zijn de universitaire opleidingen in Engeland van een laag niveau. We moeten educatie in kleinere stukken delen en verspreiden over grotere delen van je leven. Mensen die rond de dertig en veertig jaar zijn moeten bijscholingscursussen krijgen. Scholieren moeten niet op vroege leeftijd specialiseren, maar eerst ontdekken wat voor carrières zij later willen om vervolgens in een bepaalde bedrijfstak meer gespecialiseerd onderwijs te krijgen. Vervolgens zullen studenten ook gemotiveerder zijn voor hun werk.

Vindt u het niet erg wanneer bedrijven onderwijs gaan financieren?

Het is geen probleem wanneer bedrijven financieel bijdragen aan het onderwijs. In Groot-Brittannië is er namelijk toch al een cultureel tekort.

Bestaat er geen frictie als je bedrijven mee laat bepalen welk onderwijs er wordt gegeven?

Onderwijs heeft cultuur nodig, dus wanneer bedrijven het onderwijs mede zouden financieren, dan alsnog is cultuur heel belangrijk. Voor bedrijven is het ook belangrijk wanneer men elkaar begrijpt en verstaat. In Groot Brittannië spreken weinig mensen buitenlandse talen. De basis- en middelbare scholen zijn van een bedroevend niveau. Bedrijven kunnen een uitkomst zijn voor deze problemen. Het is wél heel opmerkelijk dat onze universiteiten de beste ter wereld zijn, aangezien ze al decennia niet meer zijn hervormd.

Kan goede educatie ook bijdragen om de deugd te doen herleven?

Het niveau van het onderwijs is, zoals ik al zei, in Groot-Brittannië zeer bedroevend. Dit komt doordat alles wordt verteld door liberalen en liberalen geloven nergens in en daardoor onderwijzen ze ook niets. Als je liberalisme onderwijst, krijg je uiteindelijk totalitarisme. Liberalisme als uitkomst vanuit substantieve, gegeven waarden is veel beter. Er zijn waarden die niet op consensus zijn gebaseerd, maar er gewoon zijn. Denk aan vrijheid. Zonder vrijheid krijg je bijvoorbeeld ook geen wetten, wederkerige relaties en wederzijds voordeel. Je krijgt een systeem waarbij je onwetend blijft over wat wel en niet mag.

Gaat het uiteindelijk allemaal om deugd?
Alles streeft een doel na. Het probleem van de westerse maatschappij is dat niemand ergens in gelooft. Er is een gebrek aan deugd. We hebben vandaag de dag wel effectieve managers en pr- mensen, maar zij zijn niet degenen die de samenleving zullen veranderen.

Hoe krijg je christelijke waarden terug in een multicultureel land zoals Nederland? Hoe krijg je in het bijzonder de christelijke deugd terug?

In de eerste plaats kunnen we constateren dat het christendom wereldwijd groeit. Alleen in West- Europa is dit niet het geval. In Europa is het postchristendom besef opgekomen, in de betekenis dat wij Europeanen christelijke wortels hebben, in plaats van in de zin dat wij niet langer meer christen (willen) zijn. Christendom moet weggebracht worden van welvaartsdenken en étatisme naar een nieuw soort kapitalisme, dat van eigenaarschap en een goed ethos. Christelijke democratie wordt in verband gebracht met bureaucratische elites en technocratie. Men moet zich afvragen wat en wie wij willen zijn. Hier hebben wij nooit diep over kunnen nadenken, omdat we 200 jaar onder de controle staan van de staat of onder de bescherming van de markt. Het enige wat wij tegenwoordig kunnen, is consumeren. Als we het besef krijgen dat wij de macht hebben, dan kunnen wij dit veranderen. De herleving van moraliteit kan dan als noodzaak worden gezien. Politieke verandering kan vanuit veel verschillende kanten komen. Misschien eerst een moreel verlangen en daarna politieke en economische veranderingen, maar andersom is ook evengoed mogelijk.

Er is heel wat scepsis ten aanzien van religie in de westerse wereld. Draagt (vooral de christelijke) religie bij aan een betere samenleving?

Er is geen historische basis om te zeggen dat religie niets te bieden heeft. Dit idee komt voort vanuit stomme sociologen die de geschiedenis niet begrijpen. Sinds de jaren ’60, toen de vrouwen gingen werken en niet meer naar de kerk gingen, kregen wij een enorme dip in het aantal gelovigen. Zulke processen van verandering hebben vaker plaatsgevonden, zoals bij de ‘Great Awakening’. Aan het begin van de 19e eeuw kwam er ethische bloei. Er was sprake van sociale en morele herleving.

Ondanks het feit dat ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden een eigen ontwikkeling doormaken, is iedereen gebaat bij de kerk. Kijk bijvoorbeeld naar Brazilië, waar fundamentalistische pinksterkerken ervoor zorgen dat mannen niet meer gaan gokken, drinken en naar prostituees gaan. Dit leggen de vrouwen aan hun mannen op hetgeen een positieve uitkomst heeft voor het familieleven. We moeten hier ook een mix zien te bedenken waardoor we de families bij elkaar houden en economische bloei hebben.

Hoe moet men dat in praktijk brengen?

Educatie, moreel onderricht, goede seksuele voorlichting op scholen. ‘Any human event is a result of many factors’. Anti-abortusinstellingen moeten radicaal meer pro-life worden. Er moet uitgelegd worden dat het hebben van een kind niet het einde van de wereld is. Het belangrijkste is nog wel dat er een ‘High Culture’ moet ontstaan. Tegenwoordig hangt iedereen voor de tv, eet ‘junk food’ en heeft bizarre ideeën. De herleving van de arbeidersklasse vanuit hun armoedige bestaan kwam voort uit de intellectuele cultuur die bij de arbeiders tot bloei kwam. Toch is er een ‘High Culture’ nodig en helaas is die er op dit moment niet.

© WI ChristenUnie