'Politici moeten niet vergroeien met stropdassen'

Wat drijft Europarlementariër Peter van Dalen? 


Door Geert Jan Spijker

Peter van Dalen is er alles aan gelegen zichtbaar te zijn en zo Brussel dichterbij de burger te brengen. Hij gebruikt duidelijke taal. Soms iets te duidelijk volgens critici – de ChristenUnie is toch de partij van de nuance? ‘Ik wil echt een vertegenwoordiger van het volk zijn’, benadrukt hij. Hoe is het met onze man in Europa? Een gesprek over conservatieven, godsdienstvrijheid en onvermijdelijk: de crisis. ‘Niemand heeft de oplossing.’ 

Om er even in te komen: hoe ziet een werkdag van een Europarlementariër er eigenlijk uit?

Geen dag is gelijk. Vandaag heb ik afspraken in Nederland, morgen moet ik naar Brussel. Eerder deze week hebben we met het team op de hei gezeten om over 2012 na te denken en plannen te maken. Er zit meestal wel een bepaald ritme in een maand. Als je een maand in vier weken opdeelt dan ben ik een week in Straatsburg, een week in Brussel voor commissievergaderingen, een week bezig met fractieactiviteiten en bezig met de achterban. Dat laatste valt in de ‘groene week’. Dan doe ik ook werkbezoeken en zoek ik allerlei deskundigen op. Binnenkort ga ik bijvoorbeeld op bezoek bij de heer Knot van De Nederlandse Bank om over de crisis door te praten.

Klinkt afwisselend.

Dit is zo’n leuke baan, joh. Ik ben nog iedere dag dankbaar dat ik dit werk mag doen!

De ChristenUnie is vaak kritisch ten opzichte van Europa. Wat zijn volgens jou typisch taken voor de EU en wat zou je per se Nederlands willen houden?

Op terreinen als landbouw, milieu, transport en handel is de EU heel belangrijk en dat moet ook zo blijven. Maar als het gaat om bijvoorbeeld onze pensioenen, om zorg en onderwijs, dan vind ik dat we dat Nederlands moeten houden. 

Hoe stel je prioriteiten in de enorme hoeveelheid werk die te doen is? Hoe bepaal je of jij als Europarlementariër iets moet oppakken?

Daarvoor hanteer ik drie leidende vragen. Allereerst: zijn er wel nieuwe overheidsregels nodig? Bieden die de oplossing voor een probleem? Persoonlijk zie ik liever minder regels. Momenteel zijn we bezig met regelgeving rond de teelt van groente en fruit. Die is vaak te strak geregeld. Dat doet men om de kwaliteit te handhaven, maar het gaat ten koste van ruimte voor innovatie. Samen met onder meer de Wageningen Universiteit zijn we bezig om dat te wijzigen. We hebben een groot symposium gehouden in Brussel met alle relevante betrokkenen erbij. De tweede vraag is: moet het door de EU gedaan worden of door een lidstaat? En tot slot: is het een speerpunt van de ChristenUnie? Denk daarbij aan bijvoorbeeld godsdienstvrijheid en duurzaamheid.

Hoe geef je het nastreven van godsdienstvrijheid op Europees niveau vorm?

Met het Verdrag van Lissabon is de Europese Dienst voor Extern Optreden opgezet.  Samen met onder andere Dennis de Jong van de SP ben ik bezig geweest om in die dienst godsdienstvrijheid op de agenda te zetten. Binnen het Europees Parlement hebben we hier veel steun voor gekregen. In 2011 is er bijvoorbeeld voor het eerst in het EP een debat geweest over de positie van christenen wereldwijd. We hebben in dat debat Eurocommissaris Ashton opgeroepen tot bescherming van christenen. En we hebben gemerkt dat ze daar gevolg aan geeft in haar buitenlandse beleid. Zo kun je als ChristenUnie in de EU dus echt iets bereiken.

Voel je je thuis in de Conservatieven fractie, de ECR?

Wil je iets kunnen bereiken in het EP dan is het noodzakelijk om deel uit te maken van een fractie. Zonder lidmaatschap van een fractie kun je wetgeving niet maken of veranderen: voor resoluties of amendementen heb je je fractie nodig. De PVV bereikt dus helemaal niets, want die opereren zelfstandig. De ECR spreekt mij aan, het is een nieuwe frisse fractie met een aansprekende filosofie die dicht bij onze partij ligt. Leidend is: 'Nationaal waar het kan, Europees waar het moet.' Er heerst geen straffe fractiediscipline, er is volop ruimte om eigen keuzes te maken bij het stemmen. Bovendien zijn er veel, vooral Britse en Poolse, christenen actief in de ECR.

Voel jij je Europeaan?

(korte stilte): Allereerst Nederlander. Ik ben niet verkozen op een kieslijst in Palermo.

Maar Europeanen delen toch bepaalde zaken? Bijvoorbeeld historisch en religieus? Europa is toch een duidelijk andere politieke eenheid dan de VS of China?

Waar ik me min of meer Europeaan voel is bij grensoverschrijdende thema's als het milieu. En natuurlijk is het zo dat Amerikanen ons aanspreken als Europeanen wanneer we met een delegatie langskomen. Maar dat is meer ambtshalve, als politieke vertegenwoordiger, dan dat ik het als gewone burger ervaar. Ik praat ook niet graag over een ‘Europese ziel’. De waarden die we in de Europese verdragen hebben geformuleerd zijn universele waarden.

Ben je blij dat de EU bestaat?

De EU is een zegen, zeker! Ik dank God voor wat hij ons met de Unie gegeven heeft, al die goede zaken als vrede, veiligheid en welvaart. Daar ben ik echt dankbaar voor. Tegelijk is het een gevaar als de EU zich gaat uitstrekken over alle vezels van het leven, over gezin, zorg en onderwijs. De EU moet oppassen geen oppermachtige eliteclub te worden.

Er is veel scepsis ten aanzien van Europa, ook richting Europese politiek. Probeer je dat te bestrijden?

Ik investeer veel in contacten met de achterban, dat kan niet genoeg gedaan worden. Verder probeer ik actief in de ChristenUnie aanwezig te zijn. Zichtbaarheid betekent immers bereikbaarheid, dat vind ik erg belangrijk. Ik probeer echt een volksvertegenwoordiger te zijn.

Is dat ook de reden dat je vaak stevige taal gebruikt? Sommigen betitelen dat als ‘populistisch’.

Populisme associeer ik meer met schoppen en afzetten, dat doe ik niet. Wel houd ik van duidelijke taal, de taal van gewone mensen. ChristenUnie-breed moeten we ons dat voortdurend afvragen: hebben we nog voldoende aansluiting bij de mensen in het land? Of zijn we aan het vergroeien met de bureaus en de stropdassen? Dat kan gemakkelijk gebeuren, want de overheid heeft zo’n dominante informatiepositie dat je daar heel snel op gaat vertrouwen. Maar als je dat teveel doet, dan ontneemt die bureaucratische papierwinkel je op den duur het zicht op de gewone wereld, op wat mensen echt bezighoudt.

De problemen met de zuidelijke Euro-landen hebben ervoor gezorgd dat veel Nederlanders erg kritisch staan ten opzichte van de EU. Steun aan die landen zou weggegooid geld zijn. Moeten we die landen aan hun lot overlaten? Is dat een uitweg uit de crisis?

De afgelopen jaren heb ik met heel veel mensen gesproken over dit thema, eigenlijk wel met iedereen die er ook maar iets vanaf weet. Bankiers, hoogleraren, ondernemers, de DNB. De rode draad is dat iedereen zegt: ‘Ik heb de oplossing ook niet’. Dat zegt dus iedereen! En dat is ook niet gek, want uiteindelijk is het werkelijke probleem van de crisis iets van de mens zelf. Wij allen hebben veel schulden gemaakt. Zeker zuidelijke landen, zoals Italië, hebben altijd een hoge staatsschuld gehad. Dat is een kwestie van mentaliteit, van cultuur. Wat de crisis verder lastig te bestrijden maakt, is dat we momenteel te maken hebben met verschillende andere crises – denk aan de opwarming van het klimaat en het wereldwijde armoedevraagstuk. Om dat te bestrijden moet juist worden geïnvesteerd.

De oplossing bestaat dus niet, maar er moet wel wat gebeuren. Wat?

De EU kent veel regels en jurisprudentie, ook als het gaat om begrotingen, maar er is geen goed systeem van handhaving. Dat breekt ons nu op. De euro is er gekomen toen de zon scheen en daardoor dacht men dat het onnodig was om een dak op het huis te bouwen. Nu we in slecht weer zijn gekomen en het is gaan regenen, moet men snel alsnog dat dak - lees: het systeem van handhaving - gaan plaatsen. Intussen wordt het dus wel steeds natter binnen. Het pakket dat er nu ligt, na de januaritop is bijna voldoende. Er moet alleen nog een mogelijkheid tot automatische sancties bij. Met een goede handhaving zijn die cultuurverschillen tussen noord en zuid dan ook niet erg.

Moet een land als Griekenland uit de eurozone geplaatst kunnen worden?

Een land moet uit de eurozone gezet kunnen worden, als laatste middel. Solidariteit heeft zijn grenzen. Soms moet een ziek lichaamsdeel verwijderd kunnen worden om het lichaam te redden. Achteraf gezien had Griekenland beter niet tot de eurozone kunnen toetreden. Ze waren er ook niet klaar voor, dat bleek nadien uit hun vervalste financiële gegevens.

Hoe krijgen we op de lange termijn de Europese economie er weer bovenop? 

Vanwege de vergrijzing blijft vooral groei nodig om onze economie weer uit het slop te helpen. Dat is niet alleen nodig, maar ook mogelijk. Zeker als we blijven investeren in onderwijs en innovatie en als we meer gaan inzetten op een cyclische economie, volgens het cradle to cradle principe. Duurzaamheid en economische groei kunnen goed samengaan.

Dat klinkt mooi, maar hoe zit dat in de praktijk? Tegen opkomende economieën als China kunnen we toch niet op? Heeft Europa zijn beste tijd niet achter zich?

Zeker niet. Kijk naar Philips, dat haalt zijn scheerapparatenproductie weer terug naar Nederland. Dat bedrijf komt gewoon van China weer terug in Drachten. En waarom? Omdat de kwaliteit hier even goed is en de kosten inmiddels even hoog. De loonkosten en de grondprijzen stijgen daar sterk. En als je kijkt naar bijvoorbeeld zonnepanelen, dan zie je juist in Nederland veel innovaties. Er is in Arnhem een bedrijf dat zonne-energie van oprolbare folie maakt. Dat is de toekomst, veel eenvoudiger dan die logge panelen. Kortom, laten we elkaar niet de put in praten met pessimisme.

Een crisisaanpak vereist goed leiderschap. Hoe doet EU-president Van Rompuy het?

Van Rompuy probeert vooral de moed erin te houden voor zichzelf. Hij moet het niet verknallen en dat is al lastig genoeg in dat politieke mijnenveld met mensen als Barroso. Hij moet de functie van ‘Europese president’ toekomstbestendig maken. Dat kan hij, omdat hij niet zo uitgesproken is.

Kan een christen, zoals Van Rompuy is, onuitgesproken zijn?

Hij betrekt zijn christelijke waarden vooral op zijn persoonlijke leven en laat die minder direct publiek doorwerken. Ik realiseer me steeds meer hoe bevoorrecht wij zijn binnen de ChristenUnie. We kunnen als christenen bepaalde waarden en normen in het publieke leven duidelijk laten doorwerken. De christelijke Conservatives in onze fractie staan daar altijd van te kijken. Het organiseren van een gebedsontbijt voor Europarlementariërs doen ze wel, maar het geloof zo doortrekken naar de politiek zoals wij dat gewoon zijn, vinden ze hoogst opmerkelijk.

© WI ChristenUnie