Denk mondiaal, handel lokaal

Denk mondiaal, handel lokaal!

 

Kerk, overheid en bedrijfsleven bundelen krachten voor duurzaamheid

 

Door Karolien Pouwels

 

 

Duurzaamheid, wat moet je ermee? Is het niet een containerbegrip geworden? Iets wat iedereen voor zijn eigen karretje spant? Is duurzaamheid  niet vooral een wereldvraagstuk en op lokaal niveau vooral een aardig groen ‘speeltje’? Het WI heeft een prachtige bundel geschreven over duurzaamheid: ‘Kiezen voor kwaliteit’. Zeer lezenswaardig, maar hoe werkt het in de praktijk?

Vanuit deze vraagstelling zijn we als Bestuurdersvereniging op zoek gegaan naar concrete activiteiten die er zijn op duurzaamheidsterrein. Het resultaat is een greep uit de vele initiatieven die er zijn in den lande. We hopen dat het u als lezer inspireert.

 

Pionieren in de polder

Zeewolde ligt in de provincie Flevoland, dus op de voormalige zeebodem. Een plek voor pioniers, ooit vanuit andere locaties in Nederland naar de polder gekomen om een nieuw bestaan op te bouwen. Duurzaamheid is in dat opzicht een prachtig onderwerp om mee te pionieren. De fysieke omstandigheden zijn optimaal. Schone lucht, schoon water en schone grond. Daar hoeft Gerben Dijksterhuis, wethouder in Zeewolde, zich geen zorgen over te maken. “We kunnen hier verdergaande stappen richting een duurzame gemeente ontplooien.”

Dat doet de overheid zeker niet alleen. De agrariërs van Zeewolde nemen hier een belangrijke rol in, die ze voorlopig zullen blijven spelen. Zeewolde kent 254 windmolens, die nagenoeg allemaal in het agrarische gebied staan. Er is een uniek biomassaproject, waarbij de nieuwste woonwijk Polderwijk verwarmd wordt met behulp van biogas van een lokale agrarische onderneming . En Zeewolde kent het grootste agrarische zonnepanelenproject van Nederland. Het geeft maar aan dat er voldoende potentieel is.

 

Vliegerproject

Dijksterhuis stelt dat de gemeente de aandacht wel vast moet houden. “ Er wordt veel duurzame energie geproduceerd, maar hoe zorgen we er voor dat deze ook lokaal wordt geconsumeerd? Hoe krijgen we de mensen in Zeewolde zover dat ze stroom afnemen van de eigen windmolens?

Daar willen we hier handen en voeten aan geven. We hebben een vliegerproject met basisschoolleerlingen uitgevoerd, waarbij kinderen les hebben gekregen in de relatie tussen vliegeren en windenergie." Dit jaar zal het Energieteam Zeewolde, op initiatief van de ChristenUnie, bij minima gratis energieadvies geven en daadwerkelijke maatregelen (gratis) verstrekken en aanbrengen. Dat betekent dat deze doelgroep jaarlijks ongeveer € 150,00 op de energienota bespaart!

"Dat doen we samen, want de overheid kan het niet alleen. De kracht zit in de samenwerking met agrariërs, basisscholen, lokale ondernemers en nog veel meer partijen. Ieder vanuit zijn of haar eigen kracht, met eigen instrumenten en mogelijkheden."

 

Wind mee voor ondernemers

Agrarisch ondernemer Bert Berghuis heeft  twee windturbines bij zijn boerderij in de Noordpolder laten plaatsen. Compleet met geluidshinder en slagschaduw.

“Het is bij mij begonnen na een lezing over windmolens in een bijeenkomst van kweldereigenaren. Daarop heb ik besloten om mijn bijdrage aan het klimaatprobleem te leveren. De volgende morgen hing ik al aan de telefoon. Ik liet mij ook wel leiden door het financieel-economische  aspect! De landbouw is een verdringingsmarkt. En een windturbine biedt nieuwe kansen. Ik ben er dan ook nog steeds blij mee.  De molen blijft produceren ongeacht de prijs. Windenergie is echt duurzaam.”

 

Minder kilometers vreten

Het Nederlandse familiebedrijf AFAS Software ontwikkelt softwareproducten voor zowel de zakelijke als de consumentenmarkt op een manier waarbij klanten, medewerkers en milieu centraal staan. Dat door het met kracht doorvoeren van digitalisering papierverbruik afneemt, mag duidelijk zijn.

Het bedrijf doet echter veel meer voor het milieu. Het streven is alle hardware buiten kantoortijden volledig uit te schakelen, onderzocht wordt of het bedrijf zelf de nodige energie kan opwekken door middel van het plaatsen van zonnecollectoren. In 2009 heeft AFAS een convenant voor energievermindering in de ICT-sector ondertekend, de zogenaamde MeerJarenAfspraak.

Leo Koppelaar, commercieel directeur, noemt als concreet voorbeeld het verminderen van reizen. “Gezamenlijk werken aan het terugdringen van ‘kilometers vreten’ is goed voor het milieu, de gezondheid van de medewerker en het resultaat van de onderneming”. Voor het terugdringen van het autogebruik zijn diverse maatregelen getroffen. Auto’s worden alleen nog in de groene categorieën A en B geleased. Met ingang van 1 november 2010 is de NS-BusinessCard geïntroduceerd, om zakelijke  dienstreizen per OV af te leggen. Voor de verkopers en consultants is ander beleid ingezet: medewerkers worden verspreid over het land geworven, zodat de afstand tussen woonplaats en klant korter is. De woonplaats van de consultant is bepalend bij het plannen van bezoeken.

Gert Olbertijn helpt vanuit zijn werk als adviseur duurzame bedrijfsontwikkeling bij DHV MKB-ondernemers  hun bedrijfsvoering te verduurzamen. Daarin passeren diverse zaken de revue: “ Heeft u inzicht in de voor uw bedrijf gemaakte woon-werk en zakelijke kilometers en probeert u deze terug te dringen? Bent u actief bezig met het terugdringen en scheiden van afval? Kiest u bij de inkoop van uw producten en diensten voor de laagste prijs of houdt u rekening met milieu en sociale aspecten? Gebruikt u de duurzaamheid van uw producten of diensten ook in uw marketing? Bent u bewust bezig met het verduurzamen van uw producten en communiceert u daarover? ” Inmiddels heeft Olbertijn  voor CMBC een werkboekje over duurzaam ondernemen geschreven, speciaal voor christenondernemers. Ook kerken kunnen zijn kennis en bevlogenheid goed gebruiken.

 

Groene kerk

Duurzaamheid is in de Oostpoort kerk in Gouda duidelijk op de kaart gezet. Op deze kerk worden binnenkort waarschijnlijk zonnepanelen geplaatst. De kerk is actief aan de slag gegaan met het vorm en inhoud geven aan rentmeesterschap. Er is een actieplan opgesteld met daarin autoloze zondagen, het maken van een CO2 footprint van de Oostpoort  als gemeente, vieren van Scheppingszondagen en regelmatig aandacht vragen voor schepping  en rentmeesterschap. De kerkenraad van de Oostpoortgemeente heeft de verklaring die TEAR heeft opgesteld in het kader van de wedstrijd ‘Groenste Kerk van Nederland’onderschreven:

 

KADER

1. De kerkenraad belijdt dat Jezus Christus, als Heer van ons leven, zeggenschap heeft over hoe wij als kerk en kerkleden omgaan met de schepping en onze naasten. De kerkenraad erkent dat onze levensstijl invloed heeft op onze naasten en wij zijn bereid het beste te zoeken voor onze naasten. De kerkenraad verklaart zich verantwoordelijk om als kerk klimaatverandering tegen te gaan en de gemeenteleden actief bij dit thema te bepalen;

2. De kerk besteedt minimaal 3 maal per seizoen aandacht aan klimaatverandering

3. De kerk collecteert minimaal 2x voor doelen die gericht zijn op het tegengaan van klimaatverandering en de gevolgen daarvan;

4. De kerk neemt groene stroom af;

5. De kerk gebruikt milieuvriendelijke schoonmaakmiddelen (in Gouda gekoppeld aan Fair Trade).

 

Practice what you preach

Olbertijn is trekker van dit project in de Goudse PKN  gemeente en hij is lid van de plaatselijke werkgroep Kerk en Milieu. “Je hoeft maar even te beseffen dat er meer sterren in het heelal zijn dan zandkorrels in de Sahara. Je hoeft maar even te bedenken dat er meer atomen in een watermolecuul zitten dan er sterren in ons heelal zijn en je weet dat wij helemaal niets voorstellen vergeleken bij God. En toch ziet hij naar ons om! Hij gaf ons deze ene aarde om die te bewerken en te bewaren. Dat kleine unieke plekje in het onmetelijke heelal. Laten we eerlijk zijn, beseffen we nu echt de waarde van die gift van God? Wat heeft God veel in Zijn schepping gelegd voor ons. En wat gaan we er slordig mee om.”

Ruud de Boer, predikant in Leusden, doet in zijn prediking regelmatig een oproep tot duurzaam consumentengedrag. “Duurzaamheid en gerechtigheid, deze twee woorden hebben voor mij de laatste jaren een diepere betekenis gekregen. Ze staan voor een kleine bijdrage aan een leefbare, rechtvaardige wereld voor iedereen. In de praktijk doen we dat door het energieverbruik van ons huis omlaag te brengen, en als we boodschappen doen vaker ‘eerlijke’ producten te kopen zoals koffie en chocola met een fair-tradekeurmerk. We eten ook minder vlees, en als we vlees eten is dat biologisch. We steunen gericht organisaties die zich inzetten om armoede te bestrijden. En verder? Zolang we al autorijden is dat op LPG. Dat is niet alleen prettig afrekenen aan de pomp, maar ook beter voor het milieu. We houden het ook bewust bij één auto (en de fiets als het kan). We scheiden het afval zo dat we maar eens in de zes weken een grijze vuilniszak buiten zetten. Het zal misschien een druppel op een gloeiende plaat zijn, maar zeker voor een predikant geldt: practice what you preach.”

 

Samen met de overheid

Wouter de Jong, voorheen gedeputeerde bij de provincie Utrecht, schreef al eerder over duurzaamheid in Denkwijzer. Hij komt met een aantal aanbevelingen. Allereerst: zoek als politicus naar podia om de boodschap van noodzaak en kans van verduurzaming uit te dragen. Provincies en gemeenten kunnen garantiefondsen oprichten voor duurzame energieprojecten of energiebesparingsprojecten. Dat legt slechts een beperkt beslag op de begroting en heeft een groot multiplier effect. Voor veel projecten is dat net het zetje dat nodig is voor een bankfinanciering en een kleine rentekorting die samen het project haalbaar maken.

Geef als overheid zelf het goede voorbeeld door hoge ambities te stellen voor duurzaam inkopen en aanbesteden. De overheid kan zich bijvoorbeeld veroorloven de afschrijvingstermijn van installaties gelijk te laten zijn aan de technische levensduur. Dat maakt allerlei vormen van duurzame energieopwekking uit de exploitatiebesparing betaalbaar.

Openbaar vervoer concessies kunnen worden uitgegeven met strikte duurzaamheidscriteria.

Overheden kunnen door middel van het maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en vastgoedbeleggers heel goed invloed uitoefenen op duurzame woningbouw en duurzame investeringen.

 

Minder verspilling

Provincies en waterschappen kunnen bevorderen dat de landbouw veel meer gaat sturen op de mineralenkringloop op het bedrijf. Veel milieubelasting naar lucht, bodem en water is te voorkomen door een betere benutting van bedrijfseigen mineralen in mest en ruwvoer in combinatie met een beperkte en zorgvuldige inzet van (kostbaar) kunstmest en krachtvoer.

Berghuis vult vanuit zijn praktijk als agrarisch ondernemer aan: “Wat betreft de landbouw, natuurlijk zijn daar zaken als het goed omgaan met grond, water en bodem essentieel. Verspilling zullen we altijd tegengaan, maar een plant groeit wel bij de gratie van een rijk mineralenaanbod. Je kunt niet een uitgemeten voeraanbod geven of plannen dat er geen buien groter dan 10 mm komen en dan ook nog op een vooraf bepaalde tijd en plaats. Verspilling is jammer maar we kunnen het niet altijd voorkomen. Accepteer dat als gevolg van de zonde ook in de natuur niet alles met een schaartje te knippen is.”

Bij de rol van de gemeentelijke overheid plaatst hij wel een kanttekening. “Je kunt vooral goed streven naar duurzame uitwerking in je beleid voor zover je dat integreert. Dat is besparen op overbodige regelgeving en daarmee op dito controles, besparen op overbodige diensten en verspilling tegengaan. Ga niet zelf als gemeentelijke overheid overijverig gemeenschapsgeld uitgeven aan prestigeprojecten, zoals het plaatsen van zonnepanelen op het gemeentehuis.”

 

KleintjeKlimaat

De gemeente Deventer kent de subsidieregel Kleintje Klimaat voor innovatieve acties. Informatieverstrekking en bewustwording kan mensen net dat duwtje in de rug geven om actief een bijdrage te leveren aan een duurzaam leefklimaat.

De Stichting Lokale Agenda Uden biedt op haar website een duurzaamheidskalender aan. “Of Uden over 50 jaar een welvarende duurzame gemeente is, kunnen we nu niet zeggen. Wel is zeker, dat er nu actie moet worden ondernomen, willen we dat in 2050 bereiken. Stichting Lokale Agenda 21 Uden wil samen met u goede plannen bedenken en uitvoeren zodat een Duurzaam Uden elke keer een stapje dichterbij komt en in de loop van onze 21e eeuw werkelijkheid wordt.”

 

Maak één lokaal platform!

Fokko Tilma handelt vanuit het motto: Denk mondiaal – Handel lokaal. Tot 2000 was hij eigenaar van een Milieuboerenbedrijf. Momenteel is hij bestuurslid van de Leusdense milieuorganisatie, mederoprichter van de Kringloopstichting en commentator van het gemeentelijk milieubeleid.  

“Naast de verplichte watertoets bij ruimtelijke plannen pleit ik voor een brede klimaattoets met een stimulans, bestemd voor de koplopers in duurzame investeringen. Bijvoorbeeld door hemelwaterberging in een houten ton of ondergrondse tank of voor het ontstenen van bestraat oppervlak. Een recent RIVM-rapport kent de suggestie om de ontstening en het realiseren van gevel- en daktuinen in samenwerking met de hoveniersbranche uit te voeren. Aardig voorbeeld is het waterplan van Tiel-Oost, dat praktische adviezen geeft over wadi’s en waterpleinen.”

We kunnen op dit terrein wat leren van onze zuiderburen: vooral in Vlaanderen vormen klimaatcampagnes zoals de CO2-tool, ecologische voetafdruk en preventie van organisch afval middels  kringlooptuinen een onderdeel van de gemeentelijke strategie. De hemelwatersubsidie is verplicht in Vlaanderen en inmiddels  ook in ons land nagevolgd in een aantal gemeenten en in Midden-Limburg.

Het advies van Tilma: bundel alle duurzaamheidsinitiatieven tot één lokaal platform: van Natuur- en Milieueducatie tot Fietsersbond tot kringloopcentrum. Er zijn al enige voorbeelden te noemen zoals Duurzaam Dorp Diemen en Duurzaam Heerenveen.

Gezien de gemeentelijke zorgplicht van doelmatig en duurzaam huishoudelijk afvalbeheer heeft de reinigingsdienst een scala aan mogelijkheden tot innovatieve  eco-efficiëntie en CO2-reductie. Door maximaal in te zetten op preventie en HERgebruik van afVAL (Herval) ontvangt de Kringloopeconomie de verdere impulsen. De herbruikbare afvalstromen verdienen een hoog serviceniveau en het huishoudelijk restafval kan collectief ingezamenld worden middels ondergrondse containers voorzien van tariefdifferentiatie. Dan wordt het van ‘afval naar herval’, omgekeerd denken en inzamelen. In de regio Zwolle zet inzamelaar ROVA al de eerste stappen.

 

Zonnekracht

Kees van Dorth, ondernemer uit Wierden heeft op het dak van zijn bedrijfspand een zonnestroom installatie laten plaatsen.

En hij heeft als steunfractielid met een aantal ChristenUnie raadsleden uit Twente een ‘Leidraad hernieuwbare energie’ geschreven. De leidraad maakt een vertaalslag van het eerder genoemde boek ‘Duurzaamheid’ van het WI naar de praktijk. “Wij hebben de verantwoordelijkheid op ons genomen een norm te halen en we mogen de generaties na ons niet opzadelen met een gebrek aan grondstoffen en energiebronnen. Minderen is het eerste vereiste, hernieuwbare bronnen de tweede.”

Hernieuwbare energie is zodanig opgewekt dat het milieu niet zwaarder wordt belast dan bij niet gebruik. De zon is de belangrijkste energiebron die we kennen op aarde. Ook de luchtbeweging, golfbeweging, waterkracht en de omzetting van CO2 in brandstof door fotosynsthese in planten worden door de zon gevoed. Om altijd voldoende energie voorradig te hebben en energie te kunnen transporteren is opslag noodzakelijk. Bij veel manieren van energieopwekking is deze opslag problematisch. Vandaar dat in het kader van hernieuwbare energie ook moet worden meegewogen in welke vorm de energie beschikbaar en transporteerbaar is.

 

LED

De ChristenUnie fracties in Twente wilden alle input die er is op duurzaamheidsgebied  een vertaalslag geven naar de gemeentepraktijk. Dit mondde onder andere uit in een motie over LED verlichting, met het verzoek een onderzoek te starten naar de mogelijkheid van gebruik van LED verlichting in combinatie met bewegingssensoren voor toepassing in de openbare verlichting .

Ook een motie om een werkgroep te starten voor het uitwerken van electriciteitsopwekking, die wellicht kan uitmonden in een eigen energiebedrijfje, werd aangenomen in Wierden.

 

Slot

Slechts een greep uit de vele initiatieven die er zijn, maar toch! In Nederland is duurzaamheid een begrip geworden, dat veel mooie uitkomsten heeft laten zien. Laten we als ChristenUnie aan de slag gaan met elkaars kennis en ervaring om zo samen goed om te gaan met de schepping van God.

 

 

KADER:

Drs. Karolien Pouwels-Koopman is gemeenteraadslid in Leusden en/of adviseur bestuurders a.i.