Overheidsbeleid debet aan rellen

Overheidsbeleid debet aan rellen

Door Herman Sietsma, hoofdredacteur

Dat was schrikken in Engeland, die plunderingen en vechtpartijen. Premier Cameron maakte er een morele kwestie van: de oorzaak ligt volgens hem bij gezinnen zonder vaders, het  egoïsme in de samenleving, scholen zonder discipline, de rechten zonder verantwoordelijkheden…. De maatschappij moet, zo zei hij, weer aangeven wat goed en verkeerd is en de staat zal niet aarzelen overtreders hard aan te pakken. Een voorproefje van wat Nederland te wachten staat?

De reactie van de Britse regering  is  een deel van het verhaal. “Moraal” is namelijk niet op afroep verkrijgbaar. Er groeien generaties op die weinig moraal hebben ontdekt in de samenleving. Niet bij bankdirecteuren, niet bij politici en kerkelijke leiders, niet bij vaders/moeders die hun gezin verlieten en niet bij hun belangrijkste opvoeder, de televisie. Bovendien zijn opvattingen over goed en kwaad door het postmodernisme gerelativeerd.  De kerk is een marginaal verschijnsel geworden en het humanisme is iets voor liefhebbers, omdat het aan appellerende kracht ontbreekt.

Uitgesloten van welvaart en zingeving

De boodschap achter dat alles is onmiskenbaar geweest dat iedereen vooral moest doen wat hij/zij zelf wilde. De overheid heeft dat met haar regulerende systemen (wetten, belastingen) bevorderd. Zo ontstond de nieuwe klasse welgestelden; de yuppen met hoge inkomens en maximaal profijt van collectieve voorzieningen zoals kinderopvang versus het gezin met één kostwinner. De bankiers en speculanten die allang binnen zijn en de gevolgen van de bancaire crisis bij anderen neerleggen. De welgestelden in dure woningen die de hypotheekrenteaftrek in stand willen houden en daarmee de woningprijs voor starters hoog houden. De verdedigers van het ‘joods-christelijke gedachtegoed’ die, zonder ooit een voet in een kerk te zetten, dit begrip vooral gebruiken om hun eigen belangen te beschermen. De middenstanders die goed verdienen aan geweldgames.

Achter de formele wereld van wet en orde liggen dan de verborgen mechanismen van uitsluiting. Degenen met een minder goed verstand, met minder welgestelde ouders, met een minder prettige uitstraling (recent onderzoek wijst uit dat mensen die er goed uitzien veel meer kans hebben op een baan), allochtonen. Veel moreel kapitaal bouw je dan niet op.

Immorele overheid

Het is  opvallend dat er een politieke discussie over ‘moraal’ komt als het bezit en de veiligheid van de burgers worden aangetast. Het gaat namelijk niet alleen om de afwezigheid van rellen, maar om een samenleving waarin iedereen er mag zijn, waarin welvaart gedeeld wordt en mensen verantwoordelijkheid voor elkaar willen dragen. Je zou kunnen zeggen: het is immoreel als de overheid de moraal aanvoert om haar systeem te handhaven. De discussie over de moraal en de betekenis ervan voor de publieke samenleving moet dan ook permanent plaatsvinden. Christelijke gemeenschappen die zondag aan zondag het grote gebod van de liefde tot God en de naaste horen en zich daarop bezinnen kunnen voor een samenleving van grote betekenis zijn.