'De politiek heeft niet het lef om los te laten'

‘De politiek heeft niet het lef om los te laten’

 

René Tromp over profielen, bemoeizucht en donkere wolken

 

 

Door Geert Jan Spijker

 

Als ik aankom bij de werkplek van René Tromp tref ik een prachtig gebouw. Een monumentaal pand met uitzicht op het water. Tromp is directeur van GPO-WN, een regionale koepelorganisatie van gereformeerd basis onderwijs. Iemand met een duidelijke visie. “Het draait allemaal om een helder profiel en een hoog ambitieniveau. De overheid mag ons op dat laatste afrekenen. Maar laat scholen alsjeblieft verder met rust.”

 

Mensen spreken wel van een crisis in het onderwijs, snap je dat?

Nee, dat zie ik niet zo. Wat ik wel waarneem is dat de betrokkenheid van ouders bij hun kinderen toeneemt. Ze volgen scholen kritischer in de omgang met hun kinderen. Dat komt onder meer doordat gezinnen kleiner zijn geworden. En ouders zijn door internet vaak goed geïnformeerd. Ze bekijken inspectierapporten en vergelijken scholen. En gelijk hebben ze. Ieder wil het beste voor zijn kind en stelt daarom hele hoge eisen. Daar kunnen scholen natuurlijk niet altijd aan voldoen.

 

Kunnen leerkrachten dat niet aan?

Het vergt andere vaardigheden van leerkrachten en directeuren. Men moet meer op dialoog gericht zijn, meer communiceren over de ontwikkeling van elk individuele kind. Zeker als de verwachtingen van de ouders niet met het aanbod van een school overlappen, bijvoorbeeld als een kind niet meekomt in de klas, dan trekken ouders sneller dan vroeger aan de bel. Ouders zijn meer partners van de school geworden en dat vraagt andere capaciteiten van leerkrachten maar vooral ook van de directeur. Die laatste heeft echt een ander vak gekregen en is veel meer een leidinggevende geworden.

 

Hoe kijk je aan tegen de toegenomen differentiatie?  

Die juich ik toe. Het is goed als er aandacht is voor ieder kind afzonderlijk. Dat sluit juist goed aan bij de Bijbelse visie dat ieder mens naar Gods beeld is gemaakt en als zodanig waardevol is. Elk kind is een geliefd kind van God en verdient dus aandacht. Ieder persoon moet zijn talenten en gaven kunnen ontwikkelen. Dat maakt onderwijs zo’n mooi vak. Ik zie dus geen crisis, wel een pittige klus. Er zit een spanning tussen maatwerk en het zijn van een basis-school.

 

Ouders kiezen niet meer als vanzelf voor christelijk onderwijs. Jammer?

Ik ben blij dat het automatisme om voor een christelijke of gereformeerde school te kiezen is verdwenen. Er is geen blindelings vertrouwen meer in een school om de enkele reden dat die christelijk is. Het gaat om wie we zijn en wat we doen. Scholen worden afgerekend op kwaliteit en dat is terecht. Ze moeten presteren en ambitie tonen. Identiteit alleen is niet meer voldoende, al blijft het de belangrijkste reden waarom ouders voor onze scholen kiezen.

 

Is de kwaliteit van het gereformeerd onderwijs voldoende?

Er zijn geen zwakke gereformeerde scholen binnen onze organisatie, dat is mooi. Maar het gereformeerde onderwijs is wel wat in slaap gesukkeld. Door toename van deeltijdarbeid is het vraagstuk van vacatures complex geworden. Er zijn nu veel doeners in het onderwijs, maar er is ook behoefte aan mentale, hoogopgeleide mensen met denkkracht. De vraag is wel: is de kwaliteit van de opleiding daarop afgestemd? Mijns inziens is het beter als scholen zelf verantwoordelijk zijn voor de opleiding van leerkrachten. Opleidingen zouden moeten aansluiten bij de wensen van scholen, niet andersom. We kunnen dan ook meer invloed uitoefenen op die opleidingen. Dat zou helemaal niet gek zijn, wij zijn immers de toekomstige werkgevers. Wat ik zou wensen is dat de opleiding van mbo-niveau weer naar hbo gaat.

 

Er is veel aandacht voor de leerkracht momenteel.‘Superieure leerkrachten’ zouden het onderwijs er weer bovenop moeten helpen. Wat moet een leerkracht kunnen?

We vergeten soms de basale dingen. Uiteindelijk gaat het erom dat lessen goed worden voorbereid en dat de docent het vak verstaat. Dat hij, of meestal een zij, het kind in de ogen kijkt. Dat er aandacht is voor elk uniek individu. Dat is een hoog ideaal, zeker, maar we mogen de lat hoog leggen.

 

 

POLITIEK WANTROUWEN

 

Wat zou de overheid kunnen bijdragen aan het onderwijs?

Ik zou graag minder last hebben van de veelheid aan verschillende en soms tegenstrijdige bewegingen van de politiek. Decentralisatie is het motto, maar als het spannend wordt dan durft men de sector niet te vertrouwen en heeft men niet het lef los te laten. Dan moeten ineens per direct de resultaten van het reken- en taalonderwijs omhoog. Afrekenen vind ik prima, maar je ziet telkens dat de politiek de verleiding niet kan weerstaan om zich te bemoeien met de invulling. De lumpsum bekostiging is goed, maar nooit echt doorgezet. Men blijft bang dat de kwaliteit achteruit gaat. Laat dat aan de scholen zelf over!

 

Dit lijkt een noodkreet: laat ons met rust!

Verantwoording willen we afleggen en we willen streven naar een hoog ambitieniveau. Natuurlijk. Maar bemoei je er verder niet voortdurend mee. Rond het passend onderwijs zijn er liefst drie grote veranderingen in vier jaar tijd geweest. Dan weet je als onderwijssector gewoon niet meer waar je aan toe bent op den duur. Politici roepen maar wat als er een incident plaatsvindt. We worden voortdurend heen en weer geslingerd. De inspectie zelf wordt er ook horendol van. Gun ons vertrouwen en vrijheid. Dan weten we tenminste waar we aan toe zijn.

 

Heeft de ChristenUnie hier een rol te vervullen?

[voorzichtig:] Ook de ChristenUnie zou zich sterker kunnen maken voor die vrijheid van inrichting. Zorg ervoor dat de overheid zich beperkt tot de rol van toezichthouder. Ik wens politici wat meer lef toe op dit punt. Geef onderwijs de ruimte, ook als het een keer fout gaat.

 

Wat vind je van de huidige bezuinigingen op het primair onderwijs?

Heel teleurstellend. Alle partijen beloofden te investeren in onderwijs, maar uiteindelijk wordt er toch bezuinigd. Dan maak je je niet geloofwaardiger als politiek. Er is toch aangetoond dat we al jaren tekortkomen, bijvoorbeeld met materiële zaken als gebouwen. Scholen komen niet uit en dat zet kwaliteit op den duur onder druk – het wordt spannend hoe dit gaat aflopen….

 

 

DONKERE WOLKEN

 

Hoe beoordeel je de situatie rond de vrijheid van onderwijs? Staat die onder druk?

Ik ben blij dat we in Nederland leven. We hebben een uniek systeem waarin diversiteit kan bloeien. Ouders moeten zelf de keuze kunnen blijven maken om te kiezen voor een school die overeenstemt met hun levensovertuiging. Laat de overheid dat respecteren. Bijzondere scholen moeten wel hun bestaansrecht blijven bewijzen. Als er geen kinderen komen dan is dat hun eigen verantwoordelijkheid. Tegelijk geloof ik niet dat bijzondere scholen zullen verdwijnen, integendeel, er is juist steeds meer behoefte aan profiel, aan een uitgesproken geluid. Identiteit wordt steeds belangrijker. 

 

Er lijkt een verandering van de Algemene Wet Gelijke Behandeling (AWGB) in aantocht, waardoor scholen beperkt worden in hun vrijheid een eigen personeelsbeleid te voeren. Ben je daar bang voor? 

Zover is het nog zeker niet. En zolang het niet het geval is moeten we met alle mogelijke – ook politieke middelen – daar tegen strijden. Vrijheid is cruciaal, de keuzemogelijkheden van ouders moeten centraal staan. Uiteindelijk getuigt deze beweging van bemoeizucht van de overheid. Het is heel belangrijk dat de ChristenUnie zich blijft verzetten tegen deze aantasting van de vrijheid van onderwijs. Mocht de AWGB echt veranderd worden en het personeelsbeleid onder druk komen te staan, dan voorzie ik donkere wolken. Die zie ik nu al wel een beetje. We moeten erop voorbereid zijn dat ons onderwijs zo is ingericht dat er een transparante organisatie is met een helder, onderscheidend profiel.

 

De verzuiling ligt achter ons, maar is er wel ruimte voor gereformeerd onderwijs?  

Zeker, maar wel in een andere vorm. Het gereformeerd onderwijs is destijds met veel liefde en bewogenheid opgezet. In deze tijd is de situatie heel anders. Kerkelijk Nederland is erg in ontwikkeling, kerkgebonden organisaties ook - zie ook de politiek. Er komt steeds meer ruimte in geloofsbeleving en dat beïnvloedt kerken en ook gereformeerde scholen. In de toekomst zul je waarschijnlijk geen kerkgebonden scholen meer tegenkomen, wel identiteitsgebonden scholen, met Gods Woord als leidraad. Tegelijk vind ik wel dat we de waarde van de gereformeerde traditie onder ogen moeten zien. Het is heel gemakkelijk om mee te gaan met de huidige trend en alles maar overboord zetten. Maar we moeten ook de vraag blijven stellen: wat bindt ons? Welke waarde heeft onze traditie?

 

De bijbel alleen is niet voldoende?

Ons verleden heeft impact op wie en wat we zijn. Dat is waardevol. Het bepaalt mede ons profiel. Het is nu teveel vrijheid-blijheid. Zodra het profiel onherkenbaar en vaag wordt, is het einde in zicht. Zonder heldere identiteit geen bestaansrecht. We moeten de protestantse traditie dus niet zomaar overboord gooien, maar de waardevolle elementen behouden. Dat geldt ook voor de werkvloer – ik zou bijvoorbeeld de kerkgebondenheid van het personeel niet te snel aan de kant willen schuiven. Kortom, we moeten meegaan met ontwikkelingen, maar niet zomaar alle deuren open zetten. Weet welke wortels je niet wilt kwijtraken. Een pastoor zei onlangs tegen me: “Hou vast wat je hebt!”

 

 

KADER:

René Tromp is directeur van de koepelorganisatie van het Gereformeerd Primair Onderwijs West-Nederland bestaande uit 25 basisscholen.