Draag bij aan verantwoord beheer van bossen

Draag bij aan verantwoord beheer van bossen

Door Leen van Dijke

De ChristenUnie benadrukt graag de samenhang de dingen. Zo benadrukt het verkiezingsprogramma voor de Tweede Kamerverkiezingen dat er een samenhang is tussen crises op financieel vlak, op het gebied van voedsel, klimaat en natuurlijke hulpbronnen. De wereldwijde crisis is een wake up. Niet veel weldenkende mensen geloven nog dat we kunnen doorgaan als altijd. Toch wil ik niet vervallen in negativisme. Liever wil ik uitdagen tot beter; inspireren tot innovaties vanuit visie.

Bewuste keuze

Belangrijk is dat overheden en andere opdrachtgevers duurzaamheidseisen stellen; bijvoorbeeld als het gaat om hout en houtproducten. Ik ben blij met die druk om de (bouw)sector te verduurzamen. Prima ook dat de ChristenUnie pleit voor een verbod op de import van en handel in illegaal hout. Maar het hoeft niet bij een verbod (negatieve prikkel) te blijven. Gelukkig is het mogelijk te kiezen vóór (positief) verantwoord geproduceerd hout. Zo’n bewuste keuze is hard nodig; het kan én het werkt. De keuzes van overheden, waterschappen en corporaties dragen effectief bij aan verantwoord beheer van bossen.

 

Jaarlijks driemaal Nederland

Voor een goed besef: iedere twee seconden verdwijnt er een stuk bos ter grootte van een voetbalveld. Dat is jaarlijks 13 miljoen hectare, ofwel ruim driemaal Nederland. Ontbossing en bosdegradatie draagt voor bijna twintig procent bij aan emissie van CO2.

FSC zet zich in voor het behoud van oorspronkelijk bos. Afnemers van hout en houtproducten kunnen met hun keuze voor FSC-gecertificeerd hout bijdragen aan een deel van de oplossing in plaats van bij te dragen aan het vergroten van het probleem.

 

FSC als wereldwijde standaard

FSC is een internationaal, niet commercieel netwerk ter bevordering van verantwoord bosbeheer. De afkorting staat voor Forest Stewardship Council (letterlijk: Raad voor Goed Bosbeheer). FSC beheert een wereldwijde standaard voor goed bosbeheer, met daaraan gekoppeld een keurmerk. Dit keurmerk geeft zekerheid dat hout- en papierproducten afkomstig zijn uit verantwoord beheerde bossen waar aandacht is voor ecologische, sociale en economische aspecten.

Dit bosbeheer wordt aan de FSC-standaard getoetst door onafhankelijke certificeringsinstanties. FSC is een praktisch instrument in de strijd tegen ontbossing en spant zich in om een groeiend areaal bos onder verantwoord beheer te krijgen. Zomer 2010 is wereldwijd 135 miljoen hectare bos FSC-gecertificeerd.

Ook partijen in de handelsketen (van handelaar tot aannemer en drukkerij) dienen te worden gecertificeerd volgens de FSC-standaard. Hout en houtproducten worden zo gevolgd in de hele handelsketen ('chain of custody' = CoC). Hiermee bestaat zekerheid over de herkomst van de producten tot aan hun uiteindelijke verwerking.

 

Het werkt

Onafhankelijk onderzoek toont aan dat in één van de oudste gecertificeerde tropische bossen de biodiversiteit in stand is gehouden en het houtvolume in het bos toeneemt. Ook hebben de ‘sociale criteria’ een positief gevolg; de mensen die daar wonen en werken hebben een beter uitzicht op een goede toekomst, zijn beter opgeleid en sommigen beginnen wat kleinschalige economische activiteiten. Een prachtig resultaat!

Inmiddels hebben tientallen gemeenten (36, waaronder Amsterdam, Rotterdam, Den haag, Utrecht, Apeldoorn), waterschappen (13) en woningcorporaties (46, waaronder Vestia, Portaal) een FSC-convenant ondertekend. Het FSC Convenant heeft belangrijke voordelen:

  1. het bestuur of directie geeft een duidelijk signaal af. Het FSC-convenant is richtinggevend en motiverend
  2. een organisatie maakt expliciet dat er vraag bestaat naar FSC-hout. Voor boseigenaren (bijvoorbeeld in de tropen) is dit belangrijk. Dit stimuleert boseigenaren om werk te maken van certificering (certificering van bosbeheer is een marktinstrument )
  3. een organisatie geeft aan werk te maken van transformatie van markten.

 

Leeuwarden als voorbeeld

Neem Leeuwarden. Eind 2008 tekende deze gemeente een convenant met FSC Nederland en belooft daarin voortaan FSC-hout te gebruiken. Gerk Jan Kuipers, milieucoördinator van de gemeente: “Wij schrijven standaard FSC voor. We zijn inmiddels zover dat we de teksten van alle relevante documenten zoals bestekken hebben aangepast. Met ingang van 1 januari van dit jaar maken we bovendien bij eigen werken alleen nog maar gebruik van FSC-gecertificeerde aannemers. Daarmee sluiten we de keten en kunnen we als gemeente eenvoudig controleren of er daadwerkelijk FSC-gecertificeerd hout wordt toegepast”.

Bij de certificering van aannemers trekt de gemeente samen op met collega-gemeenten Heerenveen en Wymbritseradiel en het Waterschap Friesland.

 

Certificering van aannemers

De keuze van bijvoorbeeld gemeenten stimuleert aannemers te kiezen voor FSC-certificering. Het bouwconcern waar ik sinds mijn vertrek uit de Tweede Kamer werk sloot jaren geleden al een convenant met FSC en certificeert werkmaatschappijen. Zo krijgt de aanbestedende partij zekerheid dat daadwerkelijk FSC-hout is geleverd en toegepast. Het aanbod FSC-gecertificeerde aannemers en leveranciers is inmiddels zo groot (zie www.goedhoutdatabase.nl), dat bij aanbesteding van werken er voldoende aanbieders zullen zijn. Daarnaast is certificering van een bedrijf relatief eenvoudig; daardoor hebben niet gecertificeerde aannemers voldoende tijd zich te laten certificeren wanneer zij vernemen dat dit een selectiecriterium is.

 

Mag een overheid FSC voorschrijven?

Uit de (Europese) wetgeving en de aanbestedingsrechtspraak blijkt dat overheden bij aanbesteding een keurmerk mogen voorschrijven. Bij aanbesteding bij economisch meest voordelige inschrijving (EMVI) mogen naast prijs ook andere criteria worden meegewogen. Zo kunnen eisen worden gesteld aan het productieproces, zoals bij het FSC-keurmerk. Wel moeten dan de woorden ‘of gelijkwaardig’ worden toegevoegd. Een leverancier die geen producten met het gevraagde keurmerk wil leveren, krijgt zo de mogelijkheid aan te tonen dat ook een ander product voldoet aan alle eisen die aan het gevraagde keurmerk ten grondslag liggen.

 

Wat kan een gemeente(raadslid) doen?

Kan een gemeente(raadslid) de oerbossen redden? Dit te denken is een illusie. Maar is dat een reden je neer te leggen bij de situatie zoals ik die in het begin beschreef? Dat past niet bij de ChristenUnie; niet bij politiek van geloof en hoop. En hoewel ik geen fiducie heb in een maakbare samenleving heb ik wel gezien dat de ordenings- en verandermacht van overheden wel degelijk een keer ten goede kan inzetten. De keuze van al die gemeenten die een convenant met FSC hebben ondertekend zijn een stimulans voor het bouw-bedrijfsleven om de weg van certificering te kiezen. FSC hout en houtproducten moeten snel mainstream worden (nu ruim 20% van de markt). Dring er daarom in je gemeente, waterschap of corporatie op aan een convenant met FSC te tekenen. Vooruitstrevende bedrijven hebben al veel geïnvesteerd in het op de markt brengen of toepassen van FSC. Als (publieke) opdrachtgevers de toepassing van duurzaam geproduceerd hout eisen wordt het milieu gespaard, verbeteren sociale omstandigheden waaronder hout wordt gewonnen en worden de duurzaamheids-koplopers in de bouwsector beloond.

 

Als er één gebied is waar in een unieke combinatie van vooruitstrevende bedrijven, NGO’s, overheden, waterschappen en woningcorporaties de handen ineen kunne slaan… dan hier. Ik doe een appel op ChristenUnie-bestuurders om op de plek waar zij gesteld zijn ook deze keuze te maken en zo effectief bijdragen aan het behoud en het verantwoord beheer van het bos.

 

 

KADER

Leen van Dijke is oud fractievoorzitter van de Tweede Kamerfractie van de ChristenUnie. Momenteel is hij lid van de Staf van VolkerWessels