Het nieuwe verkiezingsprogramma: een tipje van de sluier

Het nieuwe verkiezingsprogramma: een tipje van de sluier

 

Door de Verkiezingsprogrammacommissie 2010

 

Na de val van het kabinet is het schrijven van het verkiezingsprogramma in een hogere versnelling gezet. In dit artikel licht de verkiezingsprogrammacommissie alvast een tipje van de sluier op.

 

De ChristenUnie heeft met haar christelijk-sociale politiek in deze kabinetsperiode op een aantal belangrijke terreinen een trendbreuk in gang gezet: er is nu een minister voor jeugd en gezin, een pardonregeling, meer aandacht voor armoedebestrijding en schuldhulpverlening, vergroening van de economische groei, hulp voor slachtoffers van mensenhandel, meer zorgvuldigheid rond de uitvoeringspraktijk van de abortus- en euthanasiewet, en een nieuwe Deltawet om ook in de toekomst de veiligheid tegen het water te waarborgen. De resultaten van drie jaar zijn reden tot trots, maar niet voor zelfgenoegzaamheid. Het is een basis om op voort te bouwen.

 

BLOEIENDE SAMENLEVING

Nederland anno 2010 is een land onder spanning. Er zijn gelukkig heel veel mensen die het land willen opbouwen. Talloze betrokken burgers die de handen uit de mouwen steken en actief zijn in hun buurt, vrijwilligersorganisaties, sportverenigingen of kerken. Tegelijk maken veel burgers zich zorgen of zijn zelfs boos. Zij ergeren zich aan verloedering, overlast, onveiligheid en bestuurders die vooral voor zichzelf zorgen. Ze voelen zich in hun zorgen vaak in de steek gelaten door een weinig daadkrachtige overheid. In deze tijd waarin er groeiende behoefte is aan hernieuwde morele oriëntatie heeft de ChristenUnie – als voluit christelijke partij in een pluriforme samenleving – een verhaal waar ons land mee gediend is.

 

Omgaan met verschil

De integratie van nieuwkomers is een van de grote sociale kwesties van onze tijd. We zullen helder moeten maken welke waarden ons binden en hoe we met elkaar omgaan. Wat mag een land vragen van zijn burgers (of ze in Nederland zijn geboren of niet), en wat mogen burgers van elkaar verwachten? Wat ons betreft, moet integratie gaan over burgerschapsvorming. Dat het leren van de Nederlandse taal en het kwalificeren voor de arbeidsmarkt daarvan deel uitmaakt is evident. Maar als we respectvol met elkaar omgaan, is er ook ruimte voor culturele verschillen.

Hiermee is het leven met religieuze verschillen nog niet makkelijk. Er is een paars (libertair) sentiment dat steeds minder ruimte laat voor bijzonder onderwijs, christelijke zorginstellingen, levensbeschouwelijk jeugdwerk en een pluriform omroepbestel. De ChristenUnie staat pal voor de vrijheid om je hart te laten spreken – ook in het publieke domein – en de vrijheid om je eigen personeelsbeleid te voeren. Bij goede spelregels over gebruik van overheidsgeld kan hier ook ruimte voor verschil zijn.

 

Opkomen voor kwetsbaren

Kwetsbaar leven – ongeboren baby’s, ouderen, gehandicapten, verslaafden – verdient onze volle bescherming en zorg. We willen geen schaduwrand in onze samenleving waarin mensen aan hun lot worden overgelaten.

Het ministerie voor Jeugd en Gezin heeft zijn bestaansrecht bewezen. De vormgeving van een nieuw stelsel voor ondersteuning van jeugd, hun ouders en opvoeders is in de steigers gezet. Het belang van het gezin is nu breed erkend en de jeugdwerkloosheid wordt bestreden. Daarnaast is een kentering ingezet in het alcohol- en drugsbeleid, onder meer door de toegankelijkheid van coffeeshops te beperken. We willen graag doorgaan op de ingeslagen weg.

 

Veiligheid

Willen we mensen opnieuw verantwoordelijkheid kunnen geven, dan zijn veiligheid en leefbaarheid van de wijken een topprioriteit. Veiligheid heeft niet alleen te maken met handhaving en lik-op-stuk-beleid, maar ook met de fysieke leefomgeving, de sociale samenhang, de interactie tussen politie en burgers, de interventies bij probleemgezinnen en integratie. In overleg met burgers, politie, middenstand, scholen en lokale overheid wordt straat voor straat en wijk voor wijk criminaliteit en verloedering tegengegaan.

Evaluaties tijdens de afgelopen regeringsperiode hebben laten zien dat het onderwijs zich onvoldoende met kennisopbouw en kennisoverdracht bezig heeft gehouden. Ook is het aantal opleidingen enorm gegroeid (vooral op MBO-niveau). Wij willen meer focus op resultaten en kwaliteit. Daarnaast wensen we meer aandacht voor zorgleerlingen, hoogbegaafdheid en het tegengaan van schooluitval.

 

Christelijk-sociaal

In een christelijk-sociale samenlevingsvisie leven mensen niet voor zichzelf, maar dragen ze verantwoordelijkheid voor de samenlevingsverbanden waarin ze zijn geplaatst. De overheidstaak is principieel begrensd. Tegelijk benadrukt de ChristenUnie de unieke taak van de overheid om de publieke gerechtigheid te bevorderen en schild voor de zwakken te zijn. Daarom heeft de ChristenUnie bijzondere aandacht voor de ingrijpende gevolgen van hervormingen voor kwetsbare groepen. Dat is niet hetzelfde als op de bres staan voor het behoud van de verzorgingsstaat: de ChristenUnie valt te typeren als beschermer van de zwakken, niet als beschermer van de verzorgingsstaat.

De ChristenUnie kiest voor het versterken van lokale gemeenschappen, zodat mensen zich minder afhankelijk voelen van de overheid en onpersoonlijke systemen en meer ruimte krijgen voor hun rol in de lokale ‘civil society’.

 

 

DUURZAAMHEID

De wereldbevolking consumeert meer dan de aarde duurzaam kan opbrengen. Het economische systeem stimuleert ontbossing, overbevissing en ernstige vervuiling van ons natuurlijk leefklimaat. Wij zijn als mensen geschapen naar het beeld van God, geroepen tot zorg voor de medemens en de schepping. Het onwetend, ongewild of bewust meewerken aan de vernietiging van elkaar en het milieu staat hiermee in schril contrast.

 

Triple R

Wij zetten koers naar een duurzame economie. De ChristenUnie geeft triple-p (people, planet, profit) richting door te werken aan triple-r (rechtvaardigheid, rentmeesterschap en relevantie). Rechtvaardiger door verantwoord omgaan met verdeling van grondstoffen en het tegengaan van de schending van mensenrechten in productieprocessen. Beter rentmeesterschap door het streven naar een afname van de milieudruk. Relevanter door niet alleen te kijken naar de groei van ons bruto nationaal product, maar ook te sturen op de waarden welzijn, tevredenheid, geluk en vertrouwen.

De overheid bevordert duurzame innovatie langs de route van menswaardig, eco-efficient en eco-effectief produceren. Menswaardig door het mijden van uitbuiting en kinderarbeid. Eco-efficient door het leveren van goederen en diensten die leiden tot minder afval, minder vervuiling en minder kosten. Eco-effectief door het maken van producten die aan het eind van hun leven biologisch afbreekbaar zijn of kunnen worden hergebruikt.

 

Op mondiaal en Europees niveau wil de ChristenUnie afspraken maken om de emissie van broeikasgassen terug te dringen en roofbouw in de vorm van ontbossing en onbegrensde visserij tegen te gaan. Te volgen door internationale afspraken over voedselproductie en consumptie.

 

Duurzaam consumeren

Onderzoek geeft aan dat de burger over het algemeen een positieve houding heeft ten opzichte van het verminderen van de milieudruk. Opmerkelijk is echter dat burgers met een uitgesproken positieve houding in de praktijk geen andere keuzen maken dan burgers met een neutrale houding. De burger heeft behoefte aan meer sturing vanuit de overheid en betere voorlichting over duurzaam inkoopgedrag. Daarom willen wij met andere landen afspraken maken over productlabeling en het weren van niet-duurzame producten.

Door de kosten van transport, uitputting van grondstoffen en milieuschade in de hele levenscyclus van het product door te berekenen in de kostprijs, zal de consument ook gestimuleerd worden om te kiezen voor duurzame producten. Dit kan onder meer bereikt worden door vergroening van het belastingstelsel; door een verdere verschuiving van belasting op arbeid naar milieu en grondstoffen.

 

Duurzaam ondernemen

Het bedrijfsleven neemt op dit gebied al veel eigen verantwoordelijkheid, maar kan hiertoe nog meer worden gestimuleerd. Nederland kan strengere milieuregels stellen, die dwingen tot innovatie. De overheid zal het bedrijfsleven hierin steunen. Het momentum van de kredietcrisis kan gebruikt worden voor versterking van het wetenschappelijk onderzoek en het MKB als kraamkamers voor innovatie. Om investeerders in duurzame producten meer zekerheid te bieden, zijn wij voorstander van langjarige fiscale regelingen in plaats van tijdelijke, geplafonneerde subsidieregelingen.

 

 

DIENSTBARE OVERHEID

De financiële crisis heeft harde klappen aan onze economie en overheidsfinanciën uitgedeeld: het overschot van 0,7%BBP in 2008 is omgeslagen in een tekort van -6,1%BBP (36 miljard) in 2010. Op de arbeidsmarkt ijlt de crisis na en loopt de werkloosheid op tot 500.000 personen. Mede dankzij goede en gecoördineerde beleidsreacties van overheden wereldwijd is de klap van de crisis relatief goed opgevangen en zijn tekenen van economisch herstel zichtbaar.

 

Werk en zorg

Als we het niveau van publieke voorzieningen, de AOW-uitkeringen en de kwaliteit van de zorg hoog willen houden, dan is het wegens de vergrijzing noodzakelijk om de arbeidsparticipatie te verhogen en de collectieve uitgavengroei remmen. Maar we willen hierbij de kwetsbaren en de kinderen niet uit het oog verliezen. De sterkste schouders zullen de zwaarste lasten moeten dragen .

De ChristenUnie benadrukt het belang dat ieder mens zijn talenten kan inzetten in werk, gezin en maatschappij. Enerzijds willen we inzetten op scholing en het vergroten van de inzetbaarheid op de arbeidsmarkt. Anderzijds is de inzet als opvoeder, mantelzorger en vrijwilliger minstens zo belangrijk voor het sociaal kapitaal van de samenleving.

De ChristenUnie wenst een effectievere werkloosheidsregeling, waarbij werkgevers en werknemers meer geprikkeld worden te investeren in scholing en inzetbaarheid op de arbeidsmarkt, zodat werknemers bij ontslag sneller elders aan het werk komen. Dit kan door werkgevers verantwoordelijk te maken voor loondoorbetaling tijdens de eerste maanden na ontslag, mogelijk deels in sectoraal verband. Een publiek vangnet is pas na afloop van deze periode aan de orde als de werknemer geen baan heeft gevonden.

Om ouders optimale keuzevrijheid te geven in de verdeling van arbeid, kinderopvang en zorgtaken, zullen de regelingen die bestemd zijn voor kinderen gerichter en eenvoudiger moeten worden. De ChristenUnie wil daarom dat er maar twee regelingen overblijven. Eén gericht op inkomensondersteuning van alle gezinnen met kinderen (een vast inkomensonafhankelijke voet met een inkomensafhankelijke kop). En één gericht op ondersteuning van de combinatie van werk en gezin door een vrij besteedbaar fiscaal voordeel, ongeacht de vorm van opvang waarvan de ouders gebruik maken.

 

Overheidsfinanciën

De ChristenUnie staat voor gezonde overheidsfinanciën. Goed rentmeesterschap vraagt een goed beheer van overheidsfinanciën. Het begrotingstekort en de staatsschuld zijn de laatste jaren sterk opgelopen. De schuld dient in een verantwoord tempo te worden teruggedrongen om het economisch herstel niet teniet te doen. Om te voldoen aan de eisen van het Stabiliteits- en Groeipact dient Nederland het tekort in 2013 weer te hebben teruggebracht tot maximaal 3% BBP. Dit betekent dat er tot 2013 zo’n 4-8 miljard bezuinigd moet worden. Hierbij dient een weloverwogen mix van ombuigingen en lastenverzwaring te worden nagestreefd. Om ook op de lange termijn te streven naar houdbare overheidsfinanciën is het – met het oog op de vergrijzing en het opraken van de gasvoorraden – noodzakelijk om tot 2023 per kabinetsperiode 2%BBP te bezuinigen. De ChristenUnie staat voor doorvoering van de reeds voorgestelde maatregelen aangaande de AOW, de zorg en het eigenwoningforfait, waarmee we voldoen aan de opgave voor deze kabinetsperiode.

 

Zorg

De ChristenUnie wil dat het beroep op de collectief gefinancierde zorg niet automatisch blijft groeien. De toelating van dure nieuwe medische behandelingen tot het algemene pakket moet zorgvuldig overwogen worden. Verder kan het basispakket meer worden gericht op risico’s die niet ‘bij het leven horen’. Via aanvullende pakketten kunnen mensen zich bijverzekeren. Sprekend voorbeeld is de anticonceptiepil boven de 21 jaar. De Christenunie wil voorts door versterking van de eerstelijnszorg en de ketenzorg bevorderen dat zorg dicht bij de patiënt wordt geleverd, wat ongewenste toestroom naar tweedelijnszorg kan afremmen.

In de langdurige zorg wordt de AWBZ meer gericht op de kwetsbare groepen met onverzekerbare risico’s. Deze AWBZ leent zich niet voor marktwerking.

Het moet normaler worden dat ouderen die daartoe in staat zijn, meer bijdragen aan de kosten van het wonen en de aanschaf van hulpmiddelen die horen bij het ouder worden (rollator). Dit ligt anders bij chronische en zware zorgbehoefte. Een groter beroep op de inzet van de naaste omgeving bij de dagelijkse zorg voor ouderen kan worden overwogen. De eigen-kracht-conferenties die al worden gebruikt in de jeugdzorg, kunnen worden uitgebreid naar het terrein van ouderen- en gehandicaptenzorg. Maar uiteindelijk moet een beroep op de zorgplicht van de gemeente via de WMO een vangnet bieden voor mensen zonder toereikend sociaal netwerk.

 

Woningmarkt

De ChristenUnie wil de huidige bevoordeling van hogere inkomens op de woningmarkt tegengaan, eigen woningbezit voor starters toegankelijker maken en het aflossen van hypotheekschulden bevorderen. Dat betekent dat de hypotheekrente voor alle inkomens tegen hetzelfde tarief aftrekbaar wordt, waarbij het aftrekbare bedrag forfaitair afneemt door een aflossing in 30 jaar te veronderstellen. Ook het scheef wonen op de huurmarkt kan worden tegengegaan door corporaties meer vrijheid te geven om huren te koppelen aan inkomen, terwijl de vermogens van corporaties worden benut om te investeren in herstructurering en voldoende sociale woningbouw.

 

Slagvaardige overheid

Het vertrouwen van burgers in de overheid heeft de laatste jaren een deuk opgelopen. Uitbesteding van publieke taken aan zelfstandige bestuursorganen of marktpartijen heeft niet altijd tot betere dienstverlening en kwaliteit geleid. Bovendien wordt er veel langs elkaar heen gewerkt. Dat er belastinggeld wordt verspild aan een inefficiënt overheidsapparaat is niet uit te leggen. De ChristenUnie wil een slagvaardig en krachtig overheidsapparaat, dat dicht bij de burger staat en zich beperkt tot kerntaken en strikte handhaving van wetten en regels.

 

 

INTERNATIONALE GERECHTIGHEID

Er komt steeds meer kritiek op ontwikkelingssamenwerking. Deze is met name gericht op de gebrekkige effectiviteit van de hulp. De kritiek wordt door velen aangegrepen om flink te willen snoeien in het budget voor ontwikkelingshulp. Toch is de levensverwachting in ontwikkelingslanden de laatste 25 jaar met 10 jaar gestegen, is het percentage kinderen dat naar school gaat verdubbeld en leven minder mensen in armoede. Toch zijn er nog altijd meer dan 1 miljard mensen met een inkomen onder het bestaansminimum.

Uit kritische evaluaties blijkt dat goedbedoelde hulp soms contraproductief is, omdat het hulpverslaving of corruptie in de hand kan werken. Bovendien ontneemt het sommige regeringen de noodzaak om belastingen te heffen en verantwoording af te leggen aan de bevolking.

Wij pleiten voor ontschotting en geleidelijke verhoging van het budget naar 1%BBP, om niet alleen te streven naar armoedebestrijding, maar ook naar versterking van de economie, de rechtszekerheid en het ontwikkelen van een netwerk van onderwijs, gezondheidszorg en communicatie.

De overheid zou zich niet langer moeten bezighouden met lokale armoedebestrijding. Dat is primair een taak van particuliere hulporganisaties. Wel kan de overheid deze organisaties via medefinanciering ondersteunen. Particuliere hulporganisaties staan dichter bij de lokale bevolking en bouwen langere relaties op. Donateurs geven niet alleen steun, maar houden hen ook scherp. Ze komen vaak in landen waar westerse overheden niet mee willen samenwerken.

Volgens de ChristenUnie gaat er veel mis met hulp die gegeven wordt via het multilaterale kanaal (VN, Wereldbank, EU) en het bilaterale kanaal (hulp van overheid naar overheid). De internationale instituten zijn log en hebben hoge overheadkosten. Wel is het multilaterale kanaal belangrijk voor het bereiken van hulpafstemming en het maken van internationale afspraken. Hervormingen zijn noodzakelijk, zodat zij zich meer richten op deze kerntaken. Bovendien moet het democratisch gehalte van Wereldbank en IMF verbeterd worden, opdat de invloed van westerse landen in het nadeel van arme landen vermindert. Door te stimuleren dat staatsobligaties uitgegeven worden in de valuta van het land in plaats van in dollars, zullen overheden meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun eigen beleid. Westerse landen moeten hun agrarische productie beperken en de exportsubsidies afschaffen, zodat westerse producten niet langer voor dumpprijzen in ontwikkelingslanden terecht komen, waardoor de lokale economie wordt verstoord. Ook moeten de milieukosten van het transport beter verwerkt worden in de prijs, om de lokale productie en consumptie te stimuleren. Tenslotte stimuleren we de lokale bewerking van grondstoffen, ten behoeve van de groei van de werkgelegenheid in die landen.

In de bilaterale hulp heeft het onze voorkeur dat Nederland zich vooral inzet in de sectoren waar ze sterk is, denk aan watermanagement, landbouw, milieu en justitie.