Besparen op het openbaar bestuur

Besparen op het openbaar bestuur

 

Door Herman Sietsma, hoofdredacteur

 

In de overheidssector komt de klap van de financiële crisis hard aan. Tientallen miljarden moeten worden bezuinigd om de overheidsfinanciën te saneren. Dit voorjaar komen de  adviezen van de 20 werkgroepen,  die door het Kabinet zijn ingesteld, beschikbaar. De discussie daarover in de samenleving zal vanaf dat moment losbarsten en de verkiezingen beheersen.

Naast allerlei gevoelige thema’s – hypotheekrente, gezondheidszorg, ontwikkelingssamenwerking - is het openbaar bestuur zelf object van onderzoek. Ook hier zal geld gevonden moeten worden. Daar zijn ook mogelijkheden voor; als we als maatstaf aanleggen dat het openbaar bestuur doelmatig (efficiënt), democratisch en doeltreffend (effectief) moet zijn.

 

Minder departementen

Zo kan bij de rijksoverheid het aantal departementen worden verminderd. Gedachten daarover doen de ronde en het is duidelijk dat de benadering van alle rijksdiensten als één rijksorganisatie – die geleidelijk veld wint en ook uitvoering krijgt - mogelijkheden biedt voor verbetering van efficiency.

Op het niveau van provincies kan ook fors worden bespaard èn aan democratisch gehalte worden gewonnen. De positie van allerlei regionale samenwerkingsverbanden, maar ook van rijksdiensten in de regio, noopt nu tot oneindig veel overleg en onderhandelen. Als deze overheidstaken onder één gekozen regionaal bestuur worden gebracht kan dat honderden miljoenen besparen en de invloed van de gekozenen versterken.

Mogelijk komt er ook discussie over het aantal provincies. Als gedacht wordt in landsdelen in plaats van provincies worden dat regio’s van formaat – zoals de Randstad met 5 miljoen inwoners - die deelstaat-achtige trekken vertonen. Zo’n oplossing is theoretisch interessant, maar kent veel praktische complicaties. Denk aan de weerstand die ze zal oproepen bij de rijksorganisatie en de relatie tot gemeenten, die zou leiden tot geheel nieuwe verhoudingen.

 

Afschaffen waterschapsverkiezingen

Dan zijn er de waterschappen, functionele organisaties die onmisbaar zijn, maar tegelijk topzwaar met hun rechtstreeks gekozen bestuurders. Nederland kent geen enkel ander voorbeeld van rechtstreekse verkiezingen voor een functioneel bestuur; dit model past in de Verenigde Staten, maar niet bij ons. Het voornemen tot het afschaffen van de waterschapsverkiezingen verdient te worden gesteund; hun taak kan prima door de reeds gekozen provinciale staten worden overgenomen.

En dan de gemeenten. De optie om hun aantal verder te reduceren, tot bijvoorbeeld 80, zal vermoedelijk in discussie komen. Hoewel schaalvergroting van gemeenten niet altijd succesvol is gebleken zijn er veel geslaagde voorbeelden. Grotere gemeenten kunnen beter voldoen aan de ingewikkelder taken. Veel van het succes van samenvoeging hangt af van de structurele relatie die ontstaat tussen bevolking – veelal ook in de afzonderlijke kernen - en gemeentebestuur.

 

Klaar voor de nieuwe eeuw

Tenslotte zijn er ook mogelijkheden het aantal bestuurders en volksvertegenwoordigers te beperken. De eis van toereikende representatie legt een vloer in deze optie, maar doelmatig, democratisch en doeltreffend bestuur hangt niet samen met het aantal gekozenen en bestuurders.

Laten we hopen dat de bezuinigingen in de openbare sector geen fletse politieke compromissen gaan opleveren, maar een gezonde ingreep die ons openbaar bestuur positioneert voor de nieuwe eeuw.