Markt en moraal

Voorwoord

 

Markt en moraal

 

Door Geert Jan Spijker, eindredacteur

 

Het tekort van de markt is de laatste tijd voldoende aangetoond. De kredietcrisis heeft laten zien dat de markt het niet alleen af kan, in het bijzonder niet zonder overheid en moraal. Lans Bovenberg benadrukt in allerlei media-uitingen dat de economie op drie pijlers steunt: markt, overheid en moraal. De vraag is hoe die pijlers zich vervolgens moeten verhouden. Dat is nog niet zo eenvoudig.

 

De crisis lijkt over zijn dieptepunt heen. Lijkt, want volgens menigeen moet het ergste juist nog komen. Het is gissen voor het kabinet, zelfs economen weten het niet meer. Positief is in ieder geval dat een breed debat wordt gevoerd, in Nederland en daarbuiten. En dat debat gaat niet alleen over financiële en economische zaken, maar over hun onverbrekelijke samenhang met culturele en morele vraagstukken. Dat is winst.

 

Schuld

Vaak zoekt men naar schuldigen van de crisis. Banken zijn verdacht, het bedrijfsleven evenzeer. Volgens ondernemer Herman Timmermans is dat laatste niet helemaal terecht: veruit de meeste mensen in het bedrijfsleven graaien niet. Ze hebben simpelweg niets te graaien. Ze werken hard en kunnen daar van leven, maar dat is het dan. Kritischer is hij op (semi-)publieke instanties. Juist de overheid zou een beter voorbeeld moeten zijn ten aanzien van verantwoord omgaan met geld.

Hebzucht is niemand vreemd, erkent ook Timmermans; “Bijna ieder mens is hebzuchtig en wil graag meer.” We moeten eerst de balk uit ons eigen oog halen, stelt ook Lans Bovenberg (NRC Handelsblad, 29-8-09). Het kwaad, de hebzucht, zit in ons allen.

 

Kapitaal? Welk kapitaal?!?

Een herijking tussen markt, overheid en burger is nodig, dat beaamt ook Peter Ester. Een nieuwe balans tussen die drie moet echter hand in hand gaan met een fundamentele cultuurkritiek, bij voorkeur vanuit een calvinistische inspiratie, die nadruk legt op soberheid en dienstbaarheid – precies wat nu nodig lijkt. Juist de ChristenUnie heeft vanuit dit perspectief een sterk en actueel verhaal, aldus Ester. Nadruk moet worden gelegd op zowel kapitaal in de zin van geld en goed, als moreel kapitaal (Roel Kuiper). Van beide soorten kapitaal is de afgelopen periode veel verdampt, terwijl we vooral de laatste variant hard nodig hebben. Er is dringend behoefte aan hersteld vertrouwen tussen mensen, aan dienstbaarheid, aan waarden en normen, aan agape – leert ook onderzoek. Hopelijk brengt de crisis ons verder, richting een ‘moreel kapitalisme’.