Landbouw en natuur: brengt de crisis ze weer bij elkaar?

Landbouw en natuur: brengt de kredietcrisis ze weer dichter bij elkaar?

 

Door Henk Boxum

 

De landbouwsector anno 2009 kent vele uitdagingen. De sector moet antwoorden vinden op het verdwijnen van het melkquotum, ze moet toekomstige marktontwikkelingen weten in te schatten, ze moet zien om te gaan met de re-allocatie van melk binnen de EU, en – meer op de Nederlandse specifieke situatie toegespitst – ze moet leren omgaan met de functiewijziging van landbouw naar nieuwe natuur, de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en zaken als dierenwelzijn en milieubeleid. Ik wil met name inzoomen op de relatie tussen landbouw en natuur.

 

EHS: natuurgebieden verbinden

Via de aanwijzing van EHS-gebieden heeft het Ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij (LNV) een netwerk van gebieden in Nederland benoemd waarbinnen de natuur de voorrang heeft. Bedoeling van de EHS is om de natuurgebieden te vergroten en met elkaar te verbinden, zodat planten en dieren zich makkelijker verspreiden over meer gebieden. Grotere natuurgebieden zijn gevarieerder en er kunnen meer soorten planten en dieren leven. Naast de bestaande EHS (volgens het Natuurbeleidsplan 1990 toen zo’n 453.500 ha) moet via (robuuste) verbindingszones 27000 ha nieuwe natuur ontstaan. Het oplossen van 200 knelpunten voor flora- en faunapassages uiterlijk in 2018 maakt, dat dan een totaal van 728.500 ha als EHS gebied zijn verworven, ingericht en beheerd! Binnen deze EHS-gebieden liggen twintig Nationale Parken van zo’n 123.000 ha.[1]

 

De praktijk

Dit betekent in de praktijk van alledag dat gemeenten, provincies en het rijk zelf bezig zijn – vaak via landinrichtingsprojecten of reconstructiegebieden of rijksprojecten – om agrarische gronden te verwerven. En daarna in te richten en vervolgens te laten beheren.

In het dichtbevolkte Nederland betekent dit ook direct dat landbouwgronden naast natuurgebieden (komen te) liggen. En... dat vele economische activiteiten naast landbouw – zoals recreatie en toerisme, bedrijfsterreinen en infrastructurele projecten – direct onder de invloedssfeer komen van de nabij gelegen natuurgebieden. Een andere ontwikkeling is dat steeds meer hectares door Staatsbosbeheer (SBB), Natuurmonumenten (NM) of Landgoed organisaties moeten worden beheerd.

 

Voorbeeld: de Weerribben-Wieden.

Daar ligt een groot probleem op de loer: de basale vraag kan worden gesteld of onze nationale parken, landschappen en natuurgebieden – die juist de biodiversiteit moeten waarborgen – voldoende beheerd worden. Bijvoorbeeld het prachtig riet- en cultuurgebied de Weerribben-Wieden in de kop van Overijssel, gemeente Steenwijkerland. Dit is met een totaal van zo’n 12.000 ha momenteel het grootste wetland gebied van Europa. Door SBB en NM is in 2008 berekend dat we daar structureel € 2.000.000 tekortkomen aan onderhoud en beheer. Dit heeft drie gevolgen:

  1. het (riet)verlandings-proces stagneert,
  2. sense of urgency-status volgens Natura 2000-normen voor beide gebieden, en
  3. noodzakelijke maatschappelijke investeringen via de landinrichting voor boerderij verplaatsingen!

Gelukkig kon de Tweede Kamerfractie van de ChristenUnie – via een breed gedragen amendement van Ernst Cramer – daar een eerste oplossing voor aandragen door een verhoging van het LNV-budget voor dit gebied in 2009 van € 3.000.000 te bewerkstelligen.

 

Natura 2000

Natura 2000 is voor de agrarische sector nog scherper gaan leven voor mogelijke toekomstige uitbreidingsproblemen. Door de stikstofdeken (achtergronddepositie ammoniak) in Nederland lijken ontwikkelingen voor agrarische bedrijven binnen een straal van 3 kilometer niet meer mogelijk gezien de vogel- en habitatrichtlijnen. Het huidige Natura 2000-beleid beloont zelfs niet meer een vertrekkende boer uit een natuurontwikkelingsgebied naar een plaats op 850 meter afstand van een natuurgebied! En dit zonderuitbreiding van aantallen koeien en jongvee maar wel met een teruggang van 80 mol stikstof naar 5 mol stikstof per hectare… De verplaatsing loopt vast vanwege de natuurbeschermingswet. Die schrijft namelijk voor dat er geen significante negatieve effecten mogen zijn van de nieuwe activiteit op het nabijgelegen natuurgebied. En laat dit nu net aan de orde (kunnen) zijn. Een plus van 2 á 3 % negatief. En dat is – volgens de uitspraken van de Raad van State – significant: want het is meer dan 0!

De nieuwe activiteit heeft een – zeer gering -  negatief effect op het nabij gelegen natuurgebied met als gevolg dat er geen vergunning kan worden afgegeven volgens de NB ’98. Er kan dus worden gebouwd maar het gebruik wordt geweigerd vanwege NB-wetgeving.

 

ChristenUnie: kwaliteit landschap

De ChristenUnie heeft het volgende in het beleidsplan staan: ze stelt dat uit het oogpunt van biodiversiteit, landschapsschoon en cultuurhistorie de overheid een krachtige impuls behoort te geven aan de instandhouding en versterking van de kwaliteit van het landschap. Enerzijds via haar ruimtelijk beleid, anderzijds door eigenaren en beheerders van het landelijk gebied financieel in staat te stellen de noodzakelijke zorg voor dit landschap voor hun rekening te nemen.

En binnen de EHS: schakel boeren zoveel mogelijk in bij het beheer van die natuur en van het landschap. En geef ze daarvoor een passende beloning. Die passende beloning is voor de riettelers in ons gebied actueel en onderdeel van noodzakelijke verhoging van beheerskosten door LNV. Agrarisch en particulier natuurbeheer is daarbij noodzakelijk: het zal ongetwijfeld ook economische kansen geven voor ondernemers in deze crisistijden. Zeker nu de Europese Commissie akkoord is met de subsidieregeling natuurbeheer: een belastingvrij inkomensstroompje voor natuurbeheerders (lees: riettelers en agrarische ondernemers).

 

Mogelijkheden voor ondernemerschap

En daar liggen ook de kansen voor de landbouwsector: extra investeringsimpulsen van rijk, provincie en gemeente moeten ook de agrarische sector in ons gebied – maar Nederland breed! – meer mogelijkheden geven voor ondernemersschap: investeren in de natuur door en voor de agrarische sector loont!

En dat had de ChristenUnie-fractie ontzettend goed door gezien hun amendement op de LNV begroting 2009 om extra middelen voor onderhoud en beheer ten gunste van beide natuurgebieden. Zodat ondernemers in 2009 extra werk kunnen aannemen en uitvoeren.

Hoezo ChristenUnie een conservatieve partij!?

 

 

Henk Boxum, Wethouder ChristenUnie Steenwijkerland, met in zijn portefeuille onder meer Natuur & Landschap, Vitaal Platteland.

 



[1] Voortgangsrapportage groot project EHS 2007 van LNV.