De Maggiblokjes van Groen

De maggiblokjes van Groen

Interview met hertaler Arie Kuiper over ‘Ongeloof en revolutie’

 

Door Geert Jan Spijker

 

Ik beken: ‘Ongeloof en revolutie’ heb ik nooit uitgekregen. Dat mag natuurlijk niet als medewerker van de Groen van Prinsterer stichting. Gelukkig is er nu een herziene versie, zodat dit klassieke werk weer een eeuw mee kan. Een gesprek met Arie Kuiper, die het boek hertaalde naar hedendaags Nederlands. “Dit is eindelijk weer een toegankelijke versie.”

 

Was hertaling echt nodig?

In de versies uit de negentiende eeuw was het boek echt ondoorgrondelijk. Op sommige zinnen hebben we dan ook flink zitten puzzelen. Vaak gebruikt Groen vijf bijzinnen of meer in één zin. Dat leest lastig. In de herziening hebben we veel zinnen opgeknipt in meerdere zinnen. We hebben bewust geen tekstdelen weggelaten. Groen formuleert soms heel zorgvuldig, en daarom waren we erg huiverig om er zaken uit te laten. Het is ook moeilijk voor ons nu om te bepalen wat in zijn tijd wel of niet belangrijk was.

 

De herziening heeft geen Jip en Janneke taal opgeleverd, is mijn eerste indruk.  

Nee, daarvoor hadden jullie iemand anders moeten inhuren. Ik ben daar niet zo van. De integriteit van de tekst vind ik intens belangrijk, het recht doen aan het boek, het compleet houden. Sommige woorden zijn zo eigen aan de tekst dat we die niet wilden hertalen. Complexe onderwerpen en zinnen lichten we daarom in voetnoten toe. Wel heb ik vele archaïsche woorden voor hedendaagse vervangen.

Wat mij opviel tijdens het werk is dat de stijl van de tekst nogal wisselt. Soms leest het echt als een trein, en soms kom je ineens op een soort maggiblokje terecht, een stuk tekst dat je zeven keer moet lezen om het te snappen. Hoewel we echt hebben geprobeerd dit te verbeteren, zal dit ook nog steeds zichtbaar zijn in de nieuwe versie.

 

Wat viel je verder op tijdens het werken aan de hertaling?

Groen had enorme kennis, niet alleen van de Bijbel maar ook van de klassieken, zoals Plato en Cicero. Het is erg mooi om te lezen hoe hij heel verschillende auteurs aanhaalt, soms zelfs dichters. Hij was enorm veelzijdig en belezen, een echte homo universalis zoals je die nog maar weinig tegenkomt. Tegelijk betrap je hem regelmatig op slordigheden, op knip- en plakwerk. Bijvoorbeeld als het gaat over krantenartikelen. Die citeert hij, soms met hele stukken, pagina’s lang. Dan zie je dat hij haast had met publiceren. Groen vond de relevantie van zijn tekst te groot om te lang met de eerste uitgave te wachten.

 

Wat is de kern van Groen’s betoog? Waar slaat de titel ‘Ongeloof en revolutie’ op?

Groen zag dat in de loop van de negentiende eeuw het geloof steeds meer naar de achtergrond werd verdrongen. Na de Franse revolutie, eind achttiende eeuw, begonnen de ideeën van de Verlichting zich steeds breder te verspreiden. Uiteindelijk was het cruciale punt dat in die ideeën de mens centraal werd gesteld en niet God. Elke vorm van religie werd structureel uit het systeem geweerd. In die zin was het een geestelijke revolutie, vanuit ongeloof.

In de tijd van Groen was dat erg duidelijk omdat het nieuw was. Nu is het gemeengoed, we weten niet beter en zijn er bijna aan gewend. Groen doorzag dat en leverde zo fundamentele, en vooral negatieve, kritiek. Hij vond veel Verlichtingsideeën “walgelijke onzin”. De wortel was ongeloof, en dus komt er verder niks goeds uit. Dat brengt een radicaal kritisch vermogen met zich mee op seculier denken.

 

Waar ligt het belang van Groen’s boek voor deze tijd? Moet ook een nieuwe generatie, zeg maar jouw leeftijdgenoten, het gaan lezen?  

Jazeker. Groen wijst terecht op een radicaal element: het is mens of God, ongeloof of geloof. Dat radicale ontbreekt bij mijn generatie wel eens. We gaan makkelijk mee met de cultuur. In die zin heb ik veel aan dit boek gehad. Groen lezen houd je scherp en helpt je kritisch afstand te nemen tot deze tijdgeest. Al ben ik het vaak niet met hem eens en is hij regelmatig gedateerd, zijn kritiek staat als een huis. Zijn denken vormt niet voor niets mede de basis van christelijke politiek. Ook aankomende ChristenUnie-politici moeten de argumenten van deze tekst kennen.

 

 

KADER

Arie Kuiper (22) is getrouwd met Anneloes Kuiper, en studeert politicologie aan het University College in Utrecht.

In de serie Klassiek licht verzorgt hij (met zijn vader prof.dr. Roel Kuiper) namens ND en WI de herziening van Groen’s Ongeloof en revolutie.