Opvang mag opvoeding niet vervangen

Opvang mag opvoeding niet vervangen

 

Door dr. Ger de Lange, orthopedagoog/sociaal-psycholoog, schrijver van ‘Leren wandelen aan Vaders hand’ en ‘Relatiegestoorde kinderen’

 

In onze dynamische maatschappij staat het samenleven in wederkerigheid en het liefdevol opvoeden onder druk. Dat is een verkeerde ontwikkeling, want de ervaring van liefde is de basis van gezonde groei. Het uitbesteden van de opvoeding zorgt voor hechtingsproblemen, die weer tot asociaal gedrag kunnen leiden. 

 

Het gezin is een samenlevingsvorm van ouder(s) en kind(eren) die, niet alleen vandaag de dag, alle denkbare variaties kent. Het enige en belangrijke houvast in de discussie over het gezin zou kunnen zijn het recht van het kind opgevoed te worden, ware het niet dat over opvoeden fundamenteel verschillend wordt gedacht. In de huidige samenleving meent een toenemend aantal ouders dat zij zelf voor hun kind niet zo nodig zijn. Dit menen zij of vanuit de gedachte dat kinderen hun weg in de wereld vanzelf wel vinden, of vanuit de opvatting dat goed gedrag met sociale programma’s wordt aangeleerd. Het zijn tegenwoordig  gedragsdeskundigen die zich met gezinsproblemen bemoeien alsof opvoeders uit de tijd zijn.

 

Dynamisch leven

Gelukkig is er nog een grote groep van ouders die leeft vanuit de vanzelfsprekende opvoedende omgang met hun kind. Deze groep staat evenwel in toenemende mate onder druk. Leven is volgens velen het nastreven van voor ons liggende doelen geworden. Iemand zijn heeft geen betekenis, slechts dat wat worden moet heeft waarde. Een mens, een gezin, een levend bedrijf(je) of een kerk heeft geen betekenis wanneer het niet dynamisch verandert. Gewoon een huisgezin vormen is van geen waarde, ieder lid moet zich realiserend groeien. Zoals jongeren soms hun jas met capuchon niet uit willen doen om hun verlégenheid te verhullen, zo is het leven op zich voor velen leeg geworden en poogt men in steeds meer en duurdere omkleding zijn waarde te vinden. Anderen proberen buiten zichzelf zingeving met anderen te beleven. Zelfs christenen kunnen zich niet veilig weten, meent menigeen, als zij de relatie met God niet op bijzondere wijze ervaren.

 

Liefde noodzakelijk voor kind

Het gebrek aan tijd en rust voor elkaar in het gezin wordt nog versterkt wanneer ons niveau van leven (en consumptie) het werken van beide ouders ‘noodzakelijk’ maakt. Dan komt liefdevol samenleven, leven in wederkerige betrokkenheid, in de knel.

Leven in wederkerige betrokkenheid wil zeggen: met lijf, gevoel en verstand luisteren naar en rekening houden met elkaars wensen en behoeften. Het is de basis waarop ouders hun kind liefde betonen door het bieden van wat het kind nodig heeft. Iets, of heel veel, aan een kind geven zonder dat er sprake is van wederkerigheid afkopen van verantwoordelijkheid en geen liefde.

en geen liefde. Zonder wederkerige betrokkenheid zal een kind dat voor straf op een stoel wordt gezet zich onveilig en als waardeloos afgestoten voelen. Daartegenover is verwennen en niet begrenzen evenzeer gebrek aan wederkerigheid, aan liefde. Het kind zal zich ongehecht en uiteindelijk in de steek gelaten voelen.

 

Opgroeien zonder liefde

Er worden kinderen geboren die zonder liefde kunnen opgroeien en geen moeilijkheden veroorzaken. Maar, zij zullen dan ook later zonder liefde voor de ander en voor hun kinderen leven. Wat te denken van een meisje dat zegt haar moeder slechts te zien als een niet onaardige tante. Als ze zelf moeder wordt zal zij met haar moeders gedrag besmet zijn. De meeste kinderen vragen wederkerigheid om zich veilig en geborgen te voelen en zo gehecht te zijn aan de wereld om dan zelf ook in wederkerigheid te kunnen leven.

 

Reacties op gebrek aan liefde

Liefde voor het jonge kind is niet als een lamp die je naar eigen believen aan en uit kan schakelen. Sommige kinderen vragen deze wederkerigheid wel tot 24 uur per dag en tonen anders ongedurigheid, chaotisch of ADHD gedrag. Anderen huilen een tijdje of verstillen in hun onveiligheid als ze door moeder aan verzorgsters worden afgegeven. Anderen gaan zich gedragen als straathondjes en leren bij anderen zonder wederkerigheid aandacht en affectie te halen. Gedragen wij ons als volwassenen anders wanneer wij ons in de steek gelaten voelen, in verdrukking komen of ons lichamelijk bedreigd voelen? Vervallen wij dan zelf ook niet in chaotisch PDD-NOS of ADHD-gelijkend gedrag? Zelfs de aap, de big en het kalf - die geen wederkerigheid kenden met het moederdier of te vroeg van hun moeder zijn weggehaald - tonen afwijkend, asociaal gedrag.   

 

Opvoedingsverantwoordelijkheid

Herkennen we niet de ongedurigheid, vlucht van de wederkerigheid weg, het inhalig gedrag, het individualisme en het gebrek aan liefde bij vele ouderen en opgroeiende jongeren?

De keuze voor een kind of kinderen, zo de natuur dat toestaat, is niet in het leven  iets erbij nemen, maar creëert een alles overtreffende verantwoordelijkheid om hen te bieden wat voor hun gezonde groei nodig is. Van een christenpoliticus mag worden verwacht dat hij/zij het recht van een kind opgevoed te worden nastreeft, en bevordert dat moeders hun kind zelf kunnen opvoeden. Het kind heeft het nodig tot het vierde, vijfde jaar bij met name de moeder veiligheid en affectie te ervaren en wederkerigheid te beleven, ook al is dat tegen het ‘belang’ van de ouders (en het economisch belang van de samenleving).

 

Negatieve gevolgen opvang

Baby- en peuteropvang, dagverblijven, zelfs de naschoolse opvang bedreigen de gehechtheid van het kind aan de wereld. In de begeleiding van ouders met een jong (biologisch eigen of adoptie) ‘hechtingsgestoord’ kind blijkt het met name de moeder te zijn die, soms heel agressief, wordt uitgedaagd en de afwijzing van het kind te verwerken krijgt. Het probleem kan zich slechts oplossen wanneer de fundamentele wederkerigheid met de moeder tot stand komt.

Antropologische literatuur en ervaring met anders opgevoede kinderen in ons land laten zien dat nonchalance in wederkerige betrokkenheid een menstype voortbrengt waarin verantwoordelijkheid ten opzichte van zichzelf en anderen en wederkerigheid in hoge mate ontbreken. Voor ls thechtende ontwikkelingen.christenen voeg ik daaraan toe: hoe kunnen kinderen later God hun vader noemen en zich thuisvoelen in de kerk wanneer ze  thuis bij vader en moeder de geborgenheid niet in al hun vezels hebben ervaren?

 

ChristenUnie en opvoeding

Bij een aantal kinderen zal verwenning of verwaarlozing leiden tot een gebrek aan gemotiveerdheid, tot een relatiestoornis, asociaal of zelfs antisociaal gedrag. Het idee dat deze jongeren met een programma of dwang te ‘socialiseren’ zijn is een fictie. Een probleemkind laat zich niet tot goed gedrag manipuleren of verleiden. Ervaring van wederkerigheid die veiligheid en emotioneel plezier in het leven biedt is de basis van gezonde groei. Dat geldt voor het gezin alsook voor opvang in een pleeggezin, tehuis of inrichting.

De CU dient de opvoedingssituaties die aansluiten op de behoeften van kinderen te bevorderen en te realiseren. Gezien het belang van kinderen en de toekomstige samenleving is het nodig verzet te bieden tegen de onthechtende ontwikkelingen.