Dwaas of duurzaam

Dwaas of duurzaam

 

Tim Vreugdenhil is theoloog en predikant van Stadshartkerk Amstelveen

 

De opdracht om te heersen uit Genesis 1,28 klinkt steeds meer christenen ongemakkelijk in de oren. Hebben we dat gebod de laatste decennia (of misschien zelfs eeuwen) niet veel te letterlijk genomen? Maar reeds in de bijbel zelf is ‘rentmeesterschap’ geen open categorie, naar eigen goeddunken in te vullen. Het is niet toevallig dat in veel christelijke bezinning op duurzaamheid het onderwijs van Jezus een grotere plek krijgt.

 

De rijke man

Neem nu de gelijkenis die Jezus eens vertelde over ‘een rijke man’ (Lukas 12,15-21). Het landgoed van een rijke man had veel opgebracht. Het eerste leerpunt is al, dat het niet de mens is maar zijn grónd die veel oplevert. De door God geschapen en gegeven aarde. Maar deze Adam heeft blijkbaar niemand die bij hem past. Jezus tekent ons een sociaal geïsoleerde. De man overlegt niet met anderen, stelt louter vragen aan zichzelf (‘wat moet ik doen?’) om zichzelf daarna ook van advies te dienen (‘toen zei hij bij zichzelf: wat ik zal doen is dit…’) De man heeft niets anders meer dan zijn ‘self-interest’. Waartoe is hij op aarde? Tot zichzelf. En dus komt hij uit op een (maar al te herkenbaar) doel: dat dit eeuwig zo duren mag. Hij stelt alles in het werk om dit alles tot in het oneindige te laten doorgaan. Veel is nog niet genoeg! Hup, grotere schuren.

 

Dwaas

Jezus meent te weten hoe God naar zo iemand kijkt. God noemt de man geen succesvol ondernemer, entrepreneur of captain of industry. God noemt de man slechts: dwaas. Een dwaas is in de bijbel iemand die vooral met zichzelf spreekt, de behoeften van anderen negeert en ondertussen ook nog onjuiste ideeën koestert over vermogensopbouw; want zal tenslotte niet alles voor iemand anders zijn? Niet alleen de religieuze en spirituele, maar zelfs de economische overwegingen van deze man schieten tekort. Het commentaar van Jezus is kort en krachtig: zo vergaat het mensen (en culturen) die schatten verzamelen voor zichzelf, maar niet rijk zijn in God.

 

Rentmeesters

Ten eerste kan dit verhaal uit Jezus’ mond ons brengen tot het actief bijdragen aan een stewardship economy. De opdracht van Genesis 1 geldt vandaag allereerst voor ontwerpers, produktiemedewerkers, managers, directieleden. Die kunnen vaak concreter en in ieder geval directer het verschil maken dan ‘de’ politiek, kerk, wetenschap. De rijke man heet nu juist ‘dwaas’ omdat hij zo ontzettend veel mogelijkheden had om een verandering tot stand te brengen. De christelijke overtuiging inzake duurzaamheid betekent niet vooral een vermanend woord richting ‘het bedrijfsleven’ of ‘de overheid’ (zoals veel andere ideologieën doen). Het moedigt mensen juist aan zich in te zetten voor hun bedrijf of organisatie en op elke denkbare plek de dwaasheid (nog meer ter wille van jezelf) te bestrijden en de wijsheid (duurzame ontwikkeling om des te meer uit te delen en terug te geven) te bevorderen.

 

Duurzaam

Ten tweede: we zullen er met elkaar aan moeten wennen dat we in onze cultuur de dwaasheid (zoals Jezus die definieert) te vaak en te lang hebben gekroond. Christelijke politiek kan niet langer een net wat andere visie op de bestaande werkelijkheid zijn. De monoloog die onze cultuur met zichzelf aan het voeren is, is in veel opzichten te dwaas voor woorden en wij delen daar allemaal in. Zo’n cultuur heeft een doorbraak nodig: verlossing. Waar God ook in de christelijke politiek ongewild en onbedoeld een verlengstuk van onszelf kan worden, moeten wij elkaar er voortdurend aan herinneren dat Hij de geheel Andere is. De God die niet voortdurend nog grotere (hemel-)schuren bouwt. Hij heeft een doel buiten zichzelf: de aarde. Wie beseft hoe God de aarde voor duurzaam verklaard heeft, zal zelf ook creatief op uitdagingen van nu kunnen reageren.