Belastingen: wat is het CU-geluid?

Belastingen: wat is het ChristenUnie-geluid?

 

Door Kees Tadema, lid van de Provinciale Staten in Flevoland

 

 

De ChristenUnie moet meer aandacht geven aan financieel-economisch beleid, oftewel aan de harde politiek. Dit geluid komt bij steeds meer leden vandaan. Hiertoe wil ik in twee artikelen een aanzet geven. Ik ga daar ideeën voor herziening van het belastingstelsel en voor het functioneren van de Belastingdienst.  

 

Belastingen: hoe vertel ik het mijn kinderen?

“Wat fijn, ik mag meer belasting betalen omdat ik het zo goed heb!” Dit is een uitspraak die je niet vaak zult horen. Belasting betalen wordt als iets noodzakelijks gezien. In ons hart hebben we eerder de neiging om minder belasting te betalen dan dat we zouden moeten en vinden we onszelf nog flink ook als we dat doen. Er is nooit onderzoek naar gedaan, maar ik vermoed dat de achterban van de ChristenUnie niet veel anders doet dan de rest van de bevolking. Het gebod “Gij zult niet stelen” is echter ook van toepassing op het ontduiken van belasting.

Bij belasting betalen geldt zoals bij zoveel zaken: jong geleerd oud gedaan. Datzelfde kan ook bij belastingontduiking worden gesteld. Daarom is het nodig al vroeg te beginnen met het aantonen van het belang van belastingen. Belastingen dienen immers belangrijke doelen. Onderwijs, zorg en infrastructuur zijn bijvoorbeeld publieke goederen waarvan we een bepaalde kwaliteit kunnen garanderen door belasting te heffen. Iedereen profiteert ervan.

 

Als kinderen geld gaan verdienen gaan ze vanzelf de vraag stellen waarom ze belasting moeten betalen. Zeker als er op den duur verhoudingsgewijs steeds meer belasting moet worden betaald, kan de frustratie toenemen. Wellicht is het goed dat u die vraag voor uzelf ook eens beantwoordt. Wat krijg ik er allemaal voor terug? Op www.rijksbegroting.nl vindt u een gedetailleerd overzicht van de inkomsten en uitgaven van het Rijk.[1]

Vooral jongeren die geen economie in hun pakket hebben ontberen de kennis over waarom ze belasting moeten betalen. Dit terwijl het heel goed uit te leggen is dat het nodig is en goed. Daarom pleit ik er voor binnen het vak maatschappijleer aandacht aan fiscale zaken te besteden, zodat elke jongere weet waarom er belasting moet worden betaald. Dat vergroot ook de steun onder hen voor dit noodzakelijke verschijnsel en laat hen inzien dat belastingheffing niet maar een (noodzakelijk) kwaad is. Belastingen zullen er misschien niet veel populairder op worden, wel zal het draagvlak ervoor toenemen, is mijn hoop.

 

 

Belasting betalen past niet bij individualisme

In de afgelopen tien jaar is het individualisme in Nederland toegenomen. De centrale en door het liberalisme gevoede gedachte daarbij is: als ik het maar goed heb. Het draait in het liberalisme alleen maar om de eigen koopkrachtverbetering – wat weer eens bleek tijdens de laatste Algemene beschouwingen. Belasting betalen is echter iets sociaals en botst met het individualisme. Belasting betalen staat ook zeker niet op gespannen voet met de christelijk-sociale gedachte die de ChristenUnie propageert: de sterkste schouders behoren de zwaarste lasten te dragen. Herverdeling en het opkomen voor de zwakken past bij een christelijke visie op de samenleving. Daarnaast: de overheid heeft mede de taak de kwaliteit van de publieke ruimte te waarborgen.

 

In een individualistisch leefklimaat is belastingontduiking niet onlogisch. Waarom zou je geld over hebben voor anderen? In het jaarverslag van de Belastingdienst staat dat (slechts) 86% van de Nederlanders vindt dat belastingontduiking onaanvaardbaar is. Blijkbaar vindt 14% ontduiking dus aanvaardbaar. Met elkaar betalen we 120 miljard aan belastingen, dus er wordt nogal wat misgelopen.

Mijns inziens is het percentage van 14% veel te hoog. De wetgever zal hier meer rekening mee moeten houden. De wetgever moet meer werken aan het fraudebestendig maken van wetgeving. Behalve in de wet moet ook in de praktische uitvoering meer worden gekeken naar het tegengaan van fraudemogelijkheden. Dit vergeet men nu wel eens en dat kost miljarden euro’s.

 

Functioneert de Belastingdienst?

De Belastingdienst moet daarnaast zorgen dat iedereen efficiënt en effectief belasting betaalt. De partijen die de afgelopen jaren verantwoordelijk waren voor het regeringsbeleid - en vooral opkwamen voor het individu - hebben de slagvaardigheid van de Belastingdienst echter aanzienlijk ingeperkt. In 2003 was de personeelsformatie in voltijdbanen 31.706. In 2006 waren dat er nog 29.715. Bedenk hierbij dat het taakgebied van de Belastingdienst is uitgebreid met ondermeer de Toeslagen en UWV controles en het wordt duidelijk dat de kwaliteit van de te leveren diensten door de Belastingdienst niet is gestegen. De Belastingdienst is hierdoor helaas te vaak negatief in het nieuws geweest.

Wat het effect op de kwaliteit van de controles is, laat zich raden. Het jaarverslag van de Belastingdienst legt de nadruk op de hoeveelheid controles (toeslagen e.d.) die zijn uitgevoerd. Wat het resultaat van die controles in geldelijke opbrengst is, is minder belangrijk.[2]

De Belastingdienst is een organisatie die wat mij betreft meer opbrengstgericht moet gaan denken. Hiervoor is een opbrengstgerichte prikkel mogelijk. Controlerende medewerkers zullen zichzelf dan veelvoudig terugverdienen. Er moet dus niet gesaneerd worden onder controleambtenaren, want dat  kost veel geld. Een verruiming in het budget voor controlewerkzaamheden zal de belastingopbrengsten immers doen toenemen.

De Rijksoverheid wil het ambtenarenapparaat echter verkleinen. Onder minister Zalm was het sleutelwoord al ‘bezuinigen’, maar nog steeds galmt dat woord na in Den Haag. Mijn oproep is: kijk eerst eens wat iets oplevert! Het is bekend dat een aantal bezuinigingen meer gekost heeft dan zij heeft opgeleverd. De Rijksoverheid moet in dezen meer lef tonen en niet een kille saneerder zijn.

 

 

Compliance-gedachte is naïef

Het verslag van de Belastingdienst begint met het hoofdstuk Compliance. De algemene beleidsdoelstelling van de Belastingdienst is het onderhouden en versterken van de bereidheid van burgers en bedrijven tot nakoming van hun wettelijke verplichtingen ten aanzien van de Belastingdienst. Op zich is dit een nobele doelstelling waar men al een paar jaar mee bezig is.

Maar de bereidheid tot belastingbetalen moet niet worden overschat. Controle op betaling is meer op zijn plaats dan vertrouwen dat men betaalt. Als bedrijven een convenant sluiten waarbij de Belastingdienst erop vertrouwt dat de belastingaangifte correct wordt gedaan, is enig wantrouwen op zijn plaats. De wetenschap en de ervaring leren ons dat de interne controle binnen het bedrijfsleven alleen maar als een kostenpost wordt gezien, hetgeen het ergste doet vrezen. Als controle door de Belastingdienst tot een grote uitzondering gaat behoren (de compliance gedachte), dan betekent dat mijns inziens dat de kat op het spek wordt gebonden.

De ChristenUnie moet niet naïef zijn en meer inzetten op controle. Als we teveel vertrouwen op automatische medewerking van bedrijven dan kan een rechtvaardige verdeling van de lasten onder druk komen te staan.  

 

Dus wat moet er veranderen?

Twee dingen moeten dus veranderen. Allereerst moet de Rijksoverheid meer opbrengstgericht gaan denken. Ten tweede moet het management van de Belastingdienst niet afgerekend worden op het aantal controles, maar op de opbrengst. Daarvoor dient de Belastingdienst extra middelen te krijgen om meer zichtbaar te zijn.

 

Financieel-economisch beleid ChristenUnie: rechtvaardigheid centraal

Rechtvaardigheid is een centrale waarde die niet alleen hoog in het vaandel van de Belastingdienst dient te staan, maar ook in dat van belastingplichtigen. Daar mogen we elkaar ook op aanspreken.[3]

Rechtvaardigheid is een waarde die ook bij de ChristenUnie past. Rechtvaardigheid wil ik bereiken door meer aandacht te besteden aan investeringen in het controleapparaat van de Belastingdienst. Door controle wordt fraude opgespoord en worden belastingopbrengsten hoger. Door een rechtvaardiger verdeling van de lasten kan er meer aandacht komen voor sociaal beleid en het tegengaan van misstanden.

 

In het voorgaande heb ik een idee gepresenteerd waarover de ChristenUnie de discussie binnen de sociaal-economische driehoek kan aangaan. Enkele andere ideeën binnen dit aandachtsgebied en ten dele op het gebied van het leefmilieu leg ik u in het volgende artikel voor.

 

 



[1] Op www.prinsjesdag2007.nl is een samenvatting daarvan te vinden.

[2] Velen van u zullen deze streepjescultuur herkennen. Hierop stuurt het management en daar wordt zij op afgerekend. De gehele organisatie doet haar best om de leiding tevreden te stellen, zodat ieder weer gelukkig is. Liever 1000 kleine correcties dan 10 grote correcties, want in dit laatste geval worden de aantallen niet gehaald…

[3] Mocht het niet lukken elkaar daarop aan te spreken, dan bestaat natuurlijk de mogelijkheid om misstanden te melden aan bijvoorbeeld de Belastingdienst of aan Meld Misdaad anoniem.