Een coalitieakkoord kan zijn eigen teleurstellingen creëren

Een coalitieakkoord kan zijn eigen teleurstellingen creëren

 

Door Willem Nuis, Burgemeester van Tholen en Officier Koninklijke Landmacht b.d.

 

Met een ChristenUnie-minister op de post Defensie is de vraag opportuun of dit wel een geschikt ministerie voor de partij is en of de ChristenUnie zich in voldoende mate kan vinden in de tekst van het regeerakkoord in relatie tot het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Deze vragen zijn mij voorgelegd en bespreek ik in dit artikel.

 

Veel vaagheid, weinig prioriteit

Nu laten die twee documenten zich moeilijk met elkaar vergelijken. In het verkiezingsprogramma is weliswaar een paragraaf ‘veiligheidsbeleid’ opgenomen, maar die blinkt zeker niet uit in heldere en gedecideerde uitspraken. Weinig inspirerend wordt gesproken over het morele peil van onze mannen en vrouwen, gedragscodes en ook nog iets over de nazorg en de noodzaak van geestelijke verzorging binnen de krijgsmacht. Nu ben ik het uiteraard niet oneens met deze onderwerpen, maar ik vraag mij af of er niet wat meer inhoudelijke aspecten hadden moeten worden vermeld, immers de genoemde onderwerpen zullen wel in meerdere partijprogramma’s staan. In het regeerakkoord neemt de paragraaf ‘Defensie’ al helemaal een marginale plaats in. Met respect voor dieren, maar er staat meer over dierenwelzijn in het regeerakkoord dan over Defensie.

"Het defensiebudget moet worden verhoogd", zo zegt de ChristenUnie in het programma, maar waarvoor eigenlijk? Ik lees daarover niets. Als compensatie omdat dit het afgelopen decennium alleen maar is verlaagd, of omdat wij een duidelijk beeld hebben over de invulling van de budgetverhoging? Niets wordt in het verkiezingsprogramma gezegd over het gewenste kwaliteitsniveau van de krijgsmacht, of over de noodzaak over te gaan tot investeringen in bewapening (bijvoorbeeld de aanschaf van de Joint Strike Fighter [JSF] als vervanger van de F16). 

Waarom is er geen uitspraak over het op peil houden van de mate waarin ons personeel is getraind en opgeleid? De personeelsparagraaf komt er in elk geval maar zeer marginaal van af. Juist daarin zal de komende tijd moeten worden geïnvesteerd. De kwaliteit binnen de krijgsmacht verdwijnt gaandeweg, zeker nu de economie aantrekt. De uitstroom van personeel is thans groter dan de instroom. Hoog gekwalificeerd personeel zoekt zijn heil buiten de krijgsmacht, omdat daar meer perspectief wordt geboden en omdat men met die vrijwel aaneengeschakelde reeks van uitzendingen een te zware wissel trekt op het personeel en hun gezinnen. Vooral dat laatste moet de ChristenUnie toch aanspreken, zeker daar waar de problematiek van gezinsontwrichting vanwege opgelopen syndromen door een uitzending eerder regel dan uitzondering blijkt te zijn.

Waarom niet een pleidooi voor een kortere uitzendduur, die weliswaar hogere kosten met zicht meebrengt, maar die wel een bijdrage kan leveren aan een snellere gezinshereniging? Waarom geen afspraken over een maximum aan uit te zenden troepen? Daar waar de rek er naar mijn gevoel uit is, hult de politiek zich in stilzwijgen en wekt daarmee de indruk dat zij wel geval voor geval zal bekijken wat te doen. Geen sterk beleid in mijn ogen, dat uiteindelijk ten koste zal gaan van de mensen binnen Defensie en daarmee ten koste van de kwaliteit en op den duur óók van de kwantiteit. Let wel, militairen zijn doorgaans zeer loyaal en zullen daarom niet zo snel aan de bel trekken. Ook die ene zin uit het regeerakkoord dat "de nazorg voor uitgezonden militairen zal worden verbeterd” straalt niet echt daadkracht uit.

Terecht doet de voorzitter van de Algemene Federatie van Militair Personeel (AFMP/FNV) een dringend beroep op de minister ten aanzien van een betere zorg voor het defensiepersoneel.

Ergo, de vraag “wat zegt het regeerakkoord over het thema Defensie en wat wil de ChristenUnie met dit thema” is snel beantwoord. Als ik beide documenten lees, heeft het nauwelijks of geen prioriteit, wat geen uitdagende gedachte voor een minister moet zijn.

 

Wie past er op de winkel?

Als die prioriteit er niet aan wordt gegeven, dan komt het politiek gezien al gauw neer op "het passen op de winkel”. Juist dat was wat het CDA en zeker de PvdA niet wilden. Bewust hebben zij in mijn ogen de “na u” beleefdheid in acht genomen. Geen eer aan te behalen, zo hebben zij gedacht. Het CDA zag veel meer in Buitenlandse Zaken. De PvdA wilde in geen geval dit controversiële ministerie. Een PvdA’er (Koenders) op Defensie in combinatie met het harde standpunt voor de verkiezingen om te komen tot een Irak onderzoek, zou geweldig conflicteren. Nee, dan zag de PvdA meer in Ontwikkelingssamenwerking. Een tactisch sterke zet van deze partij, want daarmee zitten zij toch in de belangrijke ‘buitenland driehoek’. Nu al blijkt dat het drietal ministers BZ/Def/OSW veelvuldig gezamenlijk optrekt. Wat mij opvalt, is dat Verhagen en Koenders daarbij een pregnant leidende positie innemen.

 

De eerste weken van Balkenende IV

In mijn ogen heeft De ChristenUnie iets toebedeeld gekregen wat de andere onderhandelaars onder geen beding wilden hebben. Aan de ene kant een niet benijdenswaardige positie, aan de ander kant wellicht iets om te gebruiken. Zeker waar het de Tweede Kamerfractie aangaat. Wij zien de PvdA vanaf het prilste begin van de coalitie de randen van het regeerakkoord opzoeken en waar zij dit nodig acht erover heen gaan. De ChristenUnie wordt daarbij zeker niet ontzien. De voorbeelden acht ik inmiddels bekend. Het waren zaken die speelden nadat het kabinet maar net onderweg was en waaruit blijkt dat de ‘kroonjuwelen’ van de ChristenUnie nu al door de PvdA als hinderlijk worden gezien en eigenlijk maar terzijde moeten worden geschoven. En dan praat ik nog maar niet over de winkelopenstelling op zondag, die naar mijn gevoel zeker niet zal worden ingeperkt, maar straks in de praktijk zal blijken te zijn verruimd. Hoe het met ‘kroonjuwelen’ kan vergaan weten wij inmiddels.

 

CU-bijdrage een losse flodder?

Is de bijdrage van de ChristenUnie in het regeerakkoord een losse flodder, of een lege huls – om in Defensie termen te blijven – of niet? Welnu, aan de hand van het recent uittesten van de rekbaarheid van de ChristenUnie lijkt het mij duidelijk dat de Tweede Kamerfractie in elk geval zeer alert moet zijn.

Overigens is de houding van de PvdA verklaarbaar, immers de fractievoorzitter heeft aangekondigd de grenzen van het akkoord te willen opzoeken en waar nodig er overheen te gaan. Niet onlogisch als je als PvdA de hete adem van 25 SP-zetels in je nek voelt. Dan moet je wel bezig zijn met de volgende verkiezingen, dat kan niet anders.

 

De randen van het akkoord

Het opzoeken van die randen moet de ChristenUnie toch ook kunnen, dunkt mij. Toegegeven de ChristenUnie vormt in kwantitatieve zin een minderheid, maar wel één die onontbeerlijk is voor de meerderheid en daardoor voor de stabiliteit in de coalitie. Dat kan op gepaste wijze worden uitgebuit. Hoe? Niet door nu te accentueren dat een Irak-debat bij nader inzien zo slecht nog niet hoeft te zijn. Dat zou de PvdA wel erg in de kaart spelen.[1] Wel door te stellen dat het wat de ChristenUnie betreft volstrekt duidelijk is, dat er een maximale duur aan ons verblijf in Afghanistan bestaat. Wij hebben voor twee jaar getekend en moeten vanwege het eerder genoemde personeelsprobleem – maar ook om roofbouw op het materieel te voorkomen – de lijn van de vorige minister van Defensie (Henk Kamp) blijven volgen. Geen verlenging dus en ik verwacht dat andere coalitiepartijen daarop wel zullen aansturen.

Daarenboven is dit het moment – want zo staat het in het verkiezingsprogramma – verdere bezuinigingen op Defensie af te wijzen. Te lang en te fors is op dit ministerie bezuinigd. De ruif, waaruit de dames en heren politici jaren achtereen rijkelijk hebben geplukt, is vrijwel leeg. Er was immers in hun optiek geen vijand meer. Hier gold als bij geen ander politiek issue, dat politiek soms veel meer incident is dan consistent.

 

Investeer in personeel

Er wordt meer fout gedaan, dan dat er fout gaat. Dat moet niet nog eens gebeuren. Het regeerakkoord geeft duidelijk aan dat nieuwe bezuinigingen op Defensie niet aan de orde zijn, maar de vraag is hoe lang dat wordt volgehouden. De Minister van Defensie is al bezig investeringen (helikopters) te heroverwegen.

Als ChristenUnie-fractie moet je dan wel weten waarom je niet wil bezuinigen. Ik gaf al aan dat dit niet uit het partijprogramma is op te maken. Mijn beeld daarover is duidelijk. Investeer in datgene wat het afgelopen decennium is blijven liggen en dat is het personeel. Maak Defensie weer een aantrekkelijke werkgever die oog heeft voor behoud van kwaliteit en oog heeft voor het welbevinden van het personeel. Personeel dat – gelet op hun specifieke taak – nu eenmaal niet kan worden vergeleken met ambtenaren bij andere ministeries. Investeren in personeel kan door te kijken naar de duur en de frequentie van uitzending bij vredesmissies en bij  opbouw operaties.

 

Joint Strike Fighter

Investeer daarnaast in hoogwaardige wapensystemen, die bij operaties nodig zijn. Als voorbeeld noem ik de aanschaf van het Joint Strike Fighter (JSF) gevechtstoestel als opvolger van de F16. Nederland heeft hierin al een fors bedrag geïnvesteerd in ontwikkelingskosten. Nederland behoort tot de reële kanshebbers in Europa een prominente plaats voor onderhoud aan deze toestellen in de wacht te slepen, beter bekend als Maintenance Valley in de omgeving van de vliegbasis Woensdrecht. Een geweldige impuls voor de werkgelegenheid en kenniseconomie in Zuidwest Nederland zou zich kunnen voordoen en dit gebied kan een economische impuls van formaat goed gebruiken. Als wij maar niet blijven twijfelen aan nut en noodzaak van deze ontwikkeling en de aanschaf ter discussie stellen, zoals de PvdA tot nu toe met enige regelmaat deed. De ChristenUnie moet hier laten zien waarvoor zij op dat gebied staat.

 

Helder profiel en sterk karakter

Kortom, zoek als Tweede Kamerfractie de grenzen van het regeerakkoord op het gebied van Defensie (en wat mij betreft ook op andere beleidsterreinen) maar op. Het verkiezingsprogramma biedt daarvoor weinig houvast, maar er is meer dan dat. Enkele voorbeelden heb ik genoemd. Anderen doen dat ook en D66 deed dat in een vergelijkbare situatie in voorgaande kabinetten Balkenende eveneens. Natuurlijk moeten wij wennen aan regeringsdeelname, maar alsjeblieft niet een te lang gewenningsproces.

“De politiek (een coalitieakkoord) kan zijn eigen teleurstellingen creëren”. Dit is een statement dat is uit te breiden tot “elke politiek partij kan zijn eigen teleurstellingen creëren”. Gaan dingen mis, verwijt dat dan niet de ander, maar kijk in hoeverre je daar zelf debet aan bent. De eerste honderd dagen dienen voor de regering om zich te oriënteren. Dat geldt niet voor de fractie in de Tweede Kamer. Die dient nu al volop zijn strategie ten uitvoer te brengen en eerlijk gezegd is dat nog te weinig zichtbaar. Die zes zetels van de ChristenUnie hebben strategisch veel meer waarde dan wellicht wordt gedacht, zonder daarbij je hand te overspelen. Toon echter wel karakter.

 

Slot: David en Goliath

Als je wat in je mars hebt, kun je de top bereiken, maar er is karakter voor nodig die positie te behouden. De euforie van opeenvolgende verkiezingswinsten - hoe plezierig die ook zijn - moet plaatsmaken voor hard en gedreven werken met een helder profiel. Vanwege dat heldere profiel en het getoonde karakter is de kiezer in een voor de ChristenUnie ongekend groot aantal bij de partij neergestreken. Of het ‘blijvers’ zijn zal voor een groot deel afhangen van het overeind houden van het heldere profiel van de partij. Dat profiel wordt veel meer bepaald door fracties in de Tweede Kamer dan door bewindslieden. De PvdA is binnen de coalitie daar volop mee bezig. Het CDA laat (nog) niet het achterste van zijn tong zien. De ChristenUnie zou zich moeten opstellen als David, die de reus Goliath zag staan. De Israëlieten zeiden toen zij Goliath zagen staan "Oei, die is groot die kunnen wij nooit verslaan!". David echter dacht eens goed na en zei "zo die is groot, die kan ik nooit missen!".

De vraag of de ChristenUnie blij moet zijn met de paragraaf Defensie in het regeerakkoord en met het Ministerie van Defensie kan pas worden beantwoord als de fractie in de Tweede Kamer iets weet te maken van dit beleidsterrein, méér althans dan in het verkiezingsprogramma staat vermeld. Ik kan mij een ministerie voorstellen waarop de partij zich beter zou weten te profileren. Dat laat onverlet dat ik alle vertrouwen heb in Eimert van Middelkoop als minister op dit departement!

 

SAMENVATTING

  1. Defensie lijkt nauwelijks of geen prioriteit te hebben voor dit kabinet.
  2.  Maak Defensie weer een aantrekkelijke werkgever die oog heeft voor behoud van kwaliteit en voor het welbevinden van het personeel.
  3. De CU moet zich opstellen als David tegenover Goliath.

 

 

 



[1] Wel stel ik mij overigens de vraag waarom de partij hier eigenlijk mee heeft ingestemd, daar waar zij toch voorstander is van transparantie en integriteit.