De politieke actualiteit van de raad van Jetro

De raad van Jetro

 

Door Rein Ferwerda, voorzitter ChristenUnie/SGP-statenfractie Fryslân

 

In Exodus 18 staat een leerzaam bijbelgedeelte over de goede raad van Jetro, de schoonvader van Mozes. Zoals de trouwe bijbellezer weet, heeft Mozes het volk Israël op Gods bevel weggeleid uit Egypte. Mozes had heel wat te stellen met dit morrende miljoenenvolk. Iedereen die een conflict had, legde van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat beslag op Mozes’ kostbare tijd. Jetro zag dit allemaal met stijgende verbazing aan en hij gaf Mozes een verstandige raad. Mozes zou voortaan de grote kaders in wet- en regelgeving van Godswege moeten doorgeven. Daarnaast zou hij naar aard en schaal van de problematiek, integere en daadkrachtige volksvertegenwoordigers moeten aanstellen. En zo gebeurde en het bleek goed te werken. Decentraal bestuur in het oude Israël als best practice voor de huidige ontdemocratisering.

 

Een korte terugblik op de politieke historie van de Republiek der Verenigde Nederlanden kan eveneens boeiende leermomenten opleveren. In de tijd voor de Franse revolutie waren de zeven provincieën politiek nog redelijk zelfstandig. Aan het hoofd van het bestuur van bijvoorbeeld de provincie Friesland stonden de Staten als soevereinen. De dertig grietenijen en elf steden vaardigden elk tenminste twee volmachten af naar de Staten. De volmachten voor de Staten werden elk jaar opnieuw gekozen. Die verkiezingen in Friesland waren voor die tijd heel democratisch. Er werden in de grietenijen verkiezingen gehouden waaraan stemgerechtigde eigenaren van boerderijen en huizen konden deelnemen. In de dorpen gaf de meerderheid van stemmen de doorslag, in de grietenijen de meerderheid van de dorpen. Provinciale Staten vaardigden speciale gedeputeerden af naar de Staten Generaal van de Republiek. Op 26 februari 1782 was Friesland zelfs het eerste gewest, dat zijn gedeputeerden in de Staten-Generaal opdracht gaf voor erkenning van de Verenigde Staten te pleiten. En zo gebeurde.

 

Tot na de Franse tijd had Friesland een eigen democratische regeling voor het kiezen van zijn bestuurders. De elf steden wezen afhankelijk van hun inwoneraantal in totaal twee en twintig statenleden aan, de dertig grietenijen kozen elk twee afgevaardigden, één edele en één eigenerfde. En Provinciale Staten mochten de vijf Friese leden van de Tweede Kamer kiezen. Kortom, er bestonden duidelijke democratische lijnen tussen lokaal, provinciaal en landelijk bestuur, al was het staatsbestel tot de nieuwe Grondwet van Thorbecke in 1848 nog erg autoritair. In de jaren daarna werd het elitekarakter van ons staatsbestel door middel van (Gronds)wetswijzigingen geleidelijk meer gedemocratiseerd. Democratische vernieuwing is na de Bevrijding zelfs een doel op zich geworden. Maar kunnen we Anno Domini 2006 stellen dat de democratische kloof tussen burger en politiek, tussen kiezer en gekozene is overbrugd?

 

In februari 2006 komen er voorstellen van de Tweede Kamerfractie van de ChristenUnie voor herstel van de democratie op lokaal niveau, onder het motto: geef dorps- en wijkraden een stem. Dit pleidooi is ingegeven door de constatering, dat ook het gemeentebestuur in de loop der geschiedenis te veel op afstand van de burger is komen te staan. De ChristenUnie stelt daarom voor, dat veel meer gemeenten dan tot dusverre wijkraden en dorpsraden instellen, en deze wijk- en dorpsraden ook de status van deelgemeente meegeven. Dan kan de democratie op lokaal niveau een nieuwe impuls krijgen, omdat deelgemeenteraden immers ook democratisch gekozen zullen moeten worden en hun eigen bevoegdheden en budget hebben. De gemeentewet geeft in elk geval aan gemeenteraad en college de bevoegdheid om op het grondgebied van de gemeente een of meer deelgemeenten in te stellen. Want op het niveau van buurt, wijk en dorp krijgt de democratie pas echt een menselijk gezicht. Schaalvergroting zou niet meer zo nodig moeten en er hoeft geen (grond)wetswijziging aan te pas te komen.

 

Zou het kwijnende vlaspitje van de bestuurlijke vernieuwing dan toch na vijftig jaar door de ChristenUnie van D66 zijn overgenomen? Hoe dan ook, Prediker zei het al: Er is niets nieuws onder de zon.